Ειδήσεις &
Τοπικά Νέα

Ελλάδα   »   Ν. Αττικής - Αθηνών   »   Βριλήσσια    »    Ειδήσεις & Τοπικά Νέα

Να κάνουμε καμιά δημοσκόπηση;

19.500 ευρώ τον χρόνο πληρώνουν οι δημότες για την γραμμή του δημότη; Και τι είναι αυτή η γραμμή; Στ' αλήθεια εξυπηρετεί πραγματικά;  Και ποιούς; Μήπως να κάνουμε καμιά δημοσκόπηση για να το πληροφορηθούμε;

Δημοσιεύθηκε στις 9 November 2019 | 8:42 pm


Επισκευές με καθυστέρηση πέντε ετών

Δήλωση του Γιάννη Πισιμίση
Ο επικεφαλής του δημοτικού συνδυασμού "Νέα Πνοή για τα Βριλήσσια" Γιάννης Πισιμίσης δήλωσε σχετικά με τις επισκευές στο Κλειστό της πόλης μας:
"Επισκευές στο Κλειστό Γυμναστήριο Βριλησσίων (με καθυστέρηση πέντε ετών) χωρίς κανένα μέτρο ασφάλειας.
Εν τω μεταξύ, ακόμα περιμένουμε την Διοίκηση να φέρει έστω υπό συζήτηση την δημιουργία νέου Κλειστού.
Πρότασή μας παραμένει η δημιουργία δεύτερου Κλειστού Γυμναστηρίου χαμηλού κόστους υπό την μορφή "μπαλονιού" στην πολύπαθη Ναυτική Βάση.
Το θέμα ανέδειξε στο πρόσφατο Δημοτικό Συμβούλιο ο Δημοτικός μας Σύμβουλος αρχιτέκτονας- μηχανικός Άκης Δημαράς".

Δημοσιεύθηκε στις 9 November 2019 | 8:38 pm


Αποστολή Αλληλλεγύης του Δήμου Βριλησσίων

Στα παιδιά της Συρίας

Αποστολή Αλληλεγγύης του Δήμου Βριλησσίων στα γραφεία της Στέγης Σύρων Ελλάδας στο Μαρούσι πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 3 Νοεμβρίου, μετά από πρωτοβουλία του Οργανισμού Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης, σε συνεργασία με την Υπηρεσία Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης.

Η προσφορά του Δήμου, η οποία περιελάμβανε φαρμακευτικό υλικό και είδη υπόδησης και ένδυσης, θα δοθεί στα παιδιά της Συρίας.
Την αποστολή συνόδευσε ο προϊστάμενος Κοινωνικών δομών του ΟΚΠΑ του Δήμου Βριλησσίων, κ. Μποζάς Ηλίας και την υποδέχθηκαν ο Πρόεδρος της Συριακής κοινότητας, κ. Ασμίν Γουέις και ο Γραμματέας, κ. Χαλπούνι .
Με επιστολή του ο Πρόεδρος της Στέγης Σύρων Ελλάδας εκφράζει τις ευχαριστίες του προς τον Οργανισμό Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης του Δήμου και αναφέρει χαρακτηριστικά: «η προσφορά σας χάρισε πολλά χαμόγελα στα παιδιά που έχουν τόσο μεγάλη ανάγκη. Η πράξη σας, ενδεικτική της ευαισθησίας σας, μας δίνει δύναμη να συνεχίσουμε».

Δημοσιεύθηκε στις 9 November 2019 | 8:31 pm


Ευρωπαϊκό πρόγραμμα EUKI-YESClima

Πραγματοποιήθηκε η πρώτη ενημερωτική συνάντηση φορέων

Την Τετάρτη 6 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου η πρώτη ενημερωτική συνάντηση φορέων για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα EUKI-YESClima, στο οποίο συμμετέχει ο Δήμος Βριλησσίων.

Παρευρέθηκαν στελέχη της δημοτικής αρχής, εκπαιδευτικοί και εκπρόσωποι συλλόγων γονέων και κηδεμόνων, οι οποίοι ενημερώθηκαν λεπτομερώς από τον συντονιστή του προγράμματος κ. Νίκο Χρυσόγελο, Πρόεδρο της ΚΟΙΝΣΕΠ ‘Άνεμος Ανανέωσης’, η οποία αποτελεί τον φορέα υλοποίησης του προγράμματος στην Ελλάδα, ενώ στους διεθνείς φορείς και εταίρους περιλαμβάνονται το Πανεπιστήμιο Cadiz Iσπανίας, η Γραμματεία Μελλοντικών Σπουδών του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου και το Ενεργειακό Γραφείο της Ανδαλουσίας.

Το πρόγραμμα αφορά στην προστασία του κλίματος και στην εξοικονόμηση ενέργειας στα σχολεία και στοχεύει στην:
• ενίσχυση της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των μαθητών, εκπαιδευτικών και γονιών και στην ενεργό συμμετοχή τους στην προστασία του κλίματος και στη μείωση της σπατάλης ενέργειας,
• μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος από την κατανάλωση ρεύματος των σχολικών κτιρίων (κατά 5%)
• γενικότερη μείωση του οικολογικού αποτυπώματος από περιορισμό κακών καθημερινών πρακτικών που υποβαθμίζουν το περιβάλλον

Τη συνάντηση χαιρέτησε ο Αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος Βιώσιμης Ανάπτυξης και Ψηφιακών Εφαρμογών, Αλέξης Μαυραγάνης, ο οποίος τόνισε τη σημασία της υλοποίησης εκπαιδευτικών προγραμμάτων στα σχολεία που δίνουν έμφαση στη βιωματική γνώση για την προστασία του περιβάλλοντος, στις καλές πρακτικές μείωσης του οικολογικού αποτυπώματος και στην καλλιέργεια της έννοιας της βιώσιμης ανάπτυξης που αποτελεί ανάσχεση στην κλιματική αλλαγή.

Το ‘παρών’ από φορείς έδωσαν ο πρόεδρος της 2ης Σχολικής Επιτροπής κ. Α. Εγκολφόπουλος, ο διευθυντής του 2ου Λυκείου και δημοτικός σύμβουλος κ. Α. Χρηστάκης, η υποδιευθύντρια του 1ου Γυμνασίου κα Μήλιου, η υποδιευθύντρια κα Παπαδημητρίου και η εκπαιδευτικός κα Χριστοπούλου από το 2ο Δημοτικό, καθώς και η κα Μπαϊρακτάρη και ο κ.Αγγελίδης, πρόεδροι των συλλόγων γονέων του 4ου Δημοτικού και του 3ου Γυμνασίου αντίστοιχα.

Δημοσιεύθηκε στις 9 November 2019 | 8:28 pm


Συμμετοχή του Δήμου Βριλησσίων

Στην Εκτελεστική Επιτροπή του Διαδημοτικού Συνδέσμου 21ΟΤΑ-ΣΒΑΠ

Μέλος της εκτελεστικής επιτροπής του Δ.Σ. του διαδημοτικού Συνδέσμου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη των Πόλεων - 21ΟΤΑ (ΣΒΑΠ) εκλέχθηκε ο Αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος Βιώσιμης Ανάπτυξης και Ψηφιακών Εφαρμογών του Δήμου Βριλησσίων, Αλέξης Μαυραγάνης, κατά τις αρχαιρεσίες εκλογής για την ανάδειξη των νέων οργάνων διοίκησης του.
Στόχος του Συνδέσμου από το 1999 που ιδρύθηκε μέχρι σήμερα είναι η προώθηση των βασικών αρχών της Βιώσιμης Ανάπτυξης, η οποία ορίζει την ανάπτυξη ως πολυδιάστατη κοινωνική διαδικασία που οφείλει να ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες των πολιτών, χωρίς ταυτόχρονα να περιορίζονται οι κατάλληλοι φυσικοί και άλλοι πόροι και η γενικότερη ικανότητα των επόμενων γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους μελλοντικές ανάγκες και προσδοκίες.
Προς αυτή την κατεύθυνση ο Δήμος Βριλησσίων και μέσω της συμμετοχής του στον Σύνδεσμο για την Βιώσιμη Ανάπτυξη των Πόλεων - 21ΟΤΑ συμβάλλει στον σχεδιασμό και την υλοποίηση  ολοκληρωμένων προγραμμάτων και πολιτικών για την αειφόρο ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών των 14 Καλλικρατικών Δήμων της Βόρειας και Ανατολικής Αθήνας -Αττικής που είναι μέλη και συνολικά της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Δημοσιεύθηκε στις 9 November 2019 | 8:26 pm


"Η δωδεκάχρονη νύχτα" από το Cine - Δράση

Με αφορμή την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου Πέμπτη 14 Νοεμβρίου 2019
La noche de 12 años.
Ισπανία, Αργεντινή, Γαλλία, 2018.
Σκηνοθεσία - Σενάριο: Álvaro Brechner. Πρωταγωνιστούν: Antonio de la Torre, Chico Darín, Alfonso Tort, César Troncoso, Soledad Villamil, Sílvia Pérez Cruz, Mirella Pascual, Nidia Telles. Διάρκεια: 122'

Την Κυριακή 17 Νοέμβρη συμπληρώνονται 45 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Άραγε ήταν μια ηρωική πράξη ή μια κινητοποίηση «ψυχικά νοσούντων»; Έχουν δίκιο όσοι επιμένουν πεισματικά να τη θυμούνται και επιδιώκουν να διδάσκεται η αλήθεια της στις νεότερες γενιές ή και αυτό το κομμάτι της ιστορίας μας πρέπει στερημένο από τα μηνύματα του, παραποιημένο και συκοφαντημένο να παραδοθεί στην κοινωνία στο όνομα μιας επινοημένης και ψεύτικης εθνικής ομοψυχίας;

Το Cine-Δράση, με αφορμή αυτή την επέτειο, προβάλει την ταινία του Álvaro Brechner «Η Δωδεκάχρονη Νύχτα». Μια λυρική ιστορία, ύμνος στο ανθρώπινο μεγαλείο, τη θέληση για επιβίωση και τη δύναμη του πνεύματος ανθρώπων που σε συνθήκες δικτατορίας ξεπέρασαν τους εαυτούς τους αγωνιζόμενοι για δημοκρατία, ελευθερία, ισότητα. Ένα ιστορικό πολιτικό δράμα, δυστυχώς ακόμα επίκαιρο, βασισμένο σε αληθινά γεγονότα που συγκλόνισαν την Ουρουγουάη στη δεκαετία του ΄70.

To φιλμ αφορά την ιστορία τριών κρατουμένων, όλοι τους σημαντικές προσωπικότητες της χώρας. Ένας από αυτούς είναι ο μετέπειτα πρόεδρος της Ουρουγουάης Jose (Pepe) Mujica, και οι άλλοι δύο οι Mauricio Rosenkof (γνωστός σύγχρονος ποιητής και συγγραφέας) και Eleuterio Fernandez - Huidobro «Niato» που αφηγήθηκαν την ιστορία τους στο συγκλονιστικό βιβλίο-μαρτυρία «Τουπαμάρος-Ημερολόγια Φυλακής», (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κουκίδα και πρόλογο του Eduardo Galeano).

O Mujica μια ξεχωριστή και εξαιρετικά αγαπητή προσωπικότητα στην πατρίδα του και όλο τον πλανήτη είναι γνωστός και ως «ο φτωχότερος πρόεδρος στον κόσμο». Στη διάρκεια της προεδρικής του θητείας επέμενε να κατοικεί στη φάρμα του και όχι στο προεδρικό μέγαρο, έδινε σε φιλανθρωπίες το 90% του μισθού του, περίμενε στην ουρά όπως όλοι οι πολίτες στις τράπεζες και στα δημόσια νοσοκομεία, αντί για την προεδρική θωρακισμένη μερσεντές κυκλοφορούσε με δικό του σκαραβαίο-σαραβαλάκι και όταν έληξε η θητεία του αρνήθηκε οποιαδήποτε κρατική σύνταξη για την προσφορά του.

Το 1973, στην Ουρουγουάη, οι αντάρτες Τουπαμάρος, ένα πολιτικό κόμμα, με την ονομασία Κίνημα για την Λαϊκή Συμμετοχή, έχουν χάσει τον πόλεμο με τον στρατό και η δικτατορία κυβερνάει τη χώρα. Τρεις φυλακισμένοι αντάρτες μένουν στην απομόνωση για 12 χρόνια. Είναι οι Mujica, Rosenkof και Huidobro που συνελήφθησαν από τις δυνάμεις καταστολής το 1972, υπεβλήθησαν σε άγρια βασανιστήρια και παρέμειναν έγκλειστοι υπό απάνθρωπες συνθήκες για δεκατρία περίπου χρόνια, σε διάφορα στρατόπεδα και φυλακές της χώρας. Αυτοί και επτά ακόμη ηγετικά στελέχη των Τουπαμάρος έγιναν αντικείμενο του πιο ακραίου σαδισμού και της εκδικητικότητας της δικτατορίας. Τους ονόμασαν «ομήρους» με την έννοια ότι εφεξής θα κρατούνταν από το στρατό, ο οποίος διατηρούσε το δικαίωμα να τους εκτελέσει ανά πάσα στιγμή, ως αντίποινα σε οποιαδήποτε απειλητική ενέργεια των συντρόφων τους που παρέμεναν ελεύθεροι. Αυτά τα χρόνια δεν είχαν καμία οπτική επαφή με τον έξω κόσμο. Δεν γνώριζαν ποτέ σε ποιο ακριβώς μέρος της χώρας κρατούνταν αφού άλλαζαν συχνά φυλακές και τόπους κράτησης. Δεν άκουγαν ειδήσεις παρά μόνον λίγο πριν την πτώση της δικτατορίας, ξαναείδαν το φως της ημέρας και τον έναστρο ουρανό περίπου μία δεκαετία μετά τη σύλληψή τους. Δεν βρέθηκαν ποτέ στο ίδιο κελί, ούτε είχαν το δικαίωμα επικοινωνίας μεταξύ τους και με τις οικογένειες τους. Έχασαν κάθε αίσθηση του χρόνου, των εποχών, των αλλαγών. Επανειλημμένα έφτασαν πολύ κοντά στο θάνατο από την πείνα και τη δίψα στην οποία τους υπέβαλλαν οι δεσμοφύλακές τους, αναγκάστηκαν για μεγάλα διαστήματα να τρέφονται σχεδόν αποκλειστικά με τα έντομα των υγρών και σκοτεινών κελιών τους, τα περισσότερα από τα οποία είχαν τρύπιο ταβάνι, αλλά καθόλου παράθυρα, έρμαια της χειμωνιάτικης παγωνιάς, της βροχής και του καύσωνα. Χωρίς καμία ανθρώπινη επαφή, το μόνο από το οποίο μπορούσαν να κρατηθούν, ήταν ο ίδιος τους ο εαυτός και η εμπιστοσύνη ότι ήταν στην σωστή πλευρά της ιστορίας. Έτσι δεν επέτρεψαν στις δυνάμεις του δικτατορικού καθεστώτος να εισβάλουν στο μυαλό τους και την ψυχή τους. Συνέχισαν να πιστεύουν ότι ο αγώνας τους ήταν και ο μόνος δίκαιος αγώνας. Έβρισκαν τρόπους να τρέφουν το μυαλό τους και κατάφερναν να επικοινωνούν χτυπώντας κωδικοποιημένα την αλφάβητο στους τοίχους που τους χώριζαν ώστε το μυαλό να συνθέτει τις λέξεις, τις έννοιες κι η ψυχή τα συναισθήματα.

Η σκηνοθεσία και το σενάριο του Álvaro Brechner δημιουργούν ένα εξαιρετικό, αξέχαστο αισθητικά και υπαρξιακά φιλμ που βιώνεται σαν μια ισχυρή και βαθιά εμπειρία από τον θεατή. Δεν είναι μόνον η πολύ δυνατή ιστορία είναι και το γεγονός ότι αποδίδεται μοναδικά, συγκινεί σαρωτικά και μένει στη συνείδηση του θεατή ως μάθημα για την ανάγκη των ανθρώπων να αντιστέκονται και τις δυνατότητες τους να προσαρμόζονται ακόμα και στις χειρότερες καταστάσεις. O Brechner αποδίδει την ιστορία του με λεπτή αίσθηση χιούμορ και ειρωνείας, στοχεύοντας στη φύση της στρατιωτικής αρτηριοσκλήρωσης και ανοησίας, αλλά και την ανθρώπινη βλακεία γενικότερα. Επεκτείνεται στην αιώνια μάχη μεταξύ των δύο βασικών συνιστωσών τού ανθρώπινου ψυχισμού: του καλού και του κακού.

Προβληματίζεται για τους εντυπωσιακούς ανθρώπινους ψυχολογικούς μηχανισμούς επιβίωσης που ενεργοποιούνται ως εκ θαύματος, ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες. Επικεντρώνεται σε εκείνα τα σημεία του βιβλίου των Rosenkof και Huidobro που είναι λιγότερο βίαια, περισσότερο φορτισμένα συναισθηματικά και περιέχουν ταυτόχρονα μία δόση χιούμορ ή ειρωνείας μέσα στην τραγικότητά τους.

Οι ερμηνείες των ηθοποιών Antonio de la Torre, Chino Darín και Alfonso Tort είναι συγκλονιστικές. Η μουσική του Federico JusidΤο φιλμ απέσπασε 44 βραβεία και είχε συνολικά 77 υποψηφιότητες.


Λίγα λόγια για τους Τουπαμάρος


Αν και δεν είναι γνωστή η ακριβής χρονική στιγμή τής εμφάνισης του, ούτε και η κοινωνική προέλευση των πρωτεργατών του, ωστόσο φαίνεται ότι το κίνημα των Τουπαμάρος προέκυψε ως αποτέλεσμα της μακρόχρονης και πολύπλευρης κρίσης που μάστιζε τη χώρα και ως αντίδραση στην ανικανότητα των διαδοχικών κυβερνήσεων της Ουρουγουάης να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της, κυρίως το μεγάλο περιορισμό του εισοδήματος των πιο φτωχών στρωμάτων. Η κατακόρυφη πτώση τού βιοτικού επιπέδου αντιμετωπίστηκε με όλο και μεγαλύτερη καταστολή, που πυροδότησε τη ριζοσπαστικοποίηση μεγάλων τμημάτων τού πληθυσμού και τη μετατόπισή τους προς το Κομμουνιστικό Κόμμα και γενικότερα την Αριστερά. Οι Τουπαμάρος ιδρύθηκαν στις αρχές της δεκαετίας τού ’60 και σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή το όνομά τους προέρχεται από τον Τουπάκ Αμάρου (1738-1781), τον Ίνκα ο οποίος ηγήθηκε μίας μεγάλης εξέγερσης κατά των Ισπανών, στο Περού τού 18ου αιώνα.

Τα πρώτα χρόνια τής δραστηριότητάς τους, οι Τουπαμάρος, οργανώνουν ολιγομελείς, παράνομες ομάδες που δρουν με απόλυτη μυστικότητα και αυτονομία μεταξύ τους֗ οπλίζονται και επιδίδονται συστηματικά σε απαλλοτριώσεις όπλων και πυρομαχικών από εγκαταστάσεις της αστυνομίας και του στρατού,֗ οργανώνουν κινητοποιήσεις αγροτών και φοιτητών֗ και δημιουργούν ένα ολόκληρο υπόγειο σύστημα κρυπτών, νοσοκομειακών μονάδων, κέντρων στρατιωτικής εκπαίδευσης, κάτω από την πόλη τού Μοντεβιδέο, ώστε να υποστηρίξουν τον ένοπλο αντάρτικο πόλεμο πόλης για τον οποίον έχουν μείνει στην Ιστορία֗. Σύντομα κατακτούν το σεβασμό τού Ουρουγουανού λαού και μετατρέπονται σχεδόν σε μύθο λόγω των εντυπωσιακών κατασχέσεων φορτηγών μεγάλων σουπερμάρκετ και των διανομών τροφίμων σε φτωχογειτονιές. Η δράση τους κορυφώνεται με την μυθική κατάληψη τής πόλης τού Πάντο το 1969, αλλά και τις συχνές πλέον βομβιστικές τους επιθέσεις κατά βορειοαμερικανικών εταιρειών, τις απαγωγές δικαστών, εισαγγελέων και πρακτόρων τής CIA, τις εκτελέσεις βασανιστών κοκ.

Μέχρι το 1972 έχει γίνει απολύτως κατανοητό από την Ουρουγουανή ελίτ και τις Η.Π.Α., ότι το κίνημα των Τουπαμάρος έχει αποκτήσει πια βαθιά ερείσματα στον Ουρουγουανό λαό και ότι είναι άκρως επικίνδυνο για τα σχέδια τους. Στρατός, αστυνομία και μυστικοί σύμβουλοι των Η.Π.Α. εξαπολύουν εντός του 1972 μία άνευ προηγουμένου επίθεση εναντίον τους και κατά του Ουρουγουανού λαού, με δολοφονίες, εξαφανίσεις και άγρια βασανιστήρια. Μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα οι Τουπαμάρος έχουν χάσει την άνιση μάχη με έναν κατά πολύ ισχυρότερο και αιμοσταγή εχθρό. 5.000 μαχητές έχουν συλληφθεί και μόνο περίπου 1.000 έχουν καταφέρει να διαφύγουν. Λίγο μετά, το 1973, μία από τις πλέον βίαιες δικτατορίες στην Ιστορία τής Λατινικής Αμερικής έχει αναλάβει την εξουσία και η Ουρουγουάη βυθίζεται σε μια μακρά νύχτα. Μία νύχτα, η οποία για τα εννέα κορυφαία στελέχη τής ηγεσίας των Τουπαμάρος θα διαρκέσει για κάτι περισσότερο από δώδεκα ολόκληρα χρόνια. Η όλη ιστορία ήταν μια μόνο πλευρά του σχεδίου «Κόνδορας» των Η.Π.Α. και της CIA με βάση το οποίο επιβλήθηκαν οι αιμοσταγείς δικτατορίες στη Λατινική Αμερική στη διάρκεια τη δεκαετία του 1970.

Το 2005, τριάντα χρόνια μετά την πτώση τής δικτατορίας, την εξουσία στην Ουρουγουάη αναλαμβάνει το «Ευρύ Μέτωπο» (Frente Amplio), ένας συνασπισμός αριστερών δυνάμεων, με βάση το κίνημα των Τουπαμάρος και επικεφαλής τον Ταμπαρέ Βάσκες (Tabaré Vázquez). Πέντε χρόνια αργότερα, τον διαδέχεται ο Χοσέ ‘Πέπε’ Μουχίκα (José ‘Pepe’ Mujica), ο ιστορικός ηγέτης των Τουπαμάρος και κύριος πρωταγωνιστής στο βιβλίο των Rosenkof και Huidobro και στην ταινία «Η δωδεκάχρονη Νύχτα». Μετά την πενταετή θητεία τού Μουχίκα (2010-2015), αναλαμβάνει και πάλι την Προεδρία τής χώρας ο Βάσκες ο οποίος συνεχίζει να κυβερνά μέχρι σήμερα.


*Οι χειμερινές κινηματογραφικές προβολές του Cine-Δράση πραγματοποιούνται κάθε Πέμπτη, 8.15 το βράδυ στην αίθουσα "Ν. Εγγονόπουλος" του πάρκου "Μ. Θεοδωράκης" (ΤΥΠΕΤ), Π. Μπακογιάννη 38-42, Βριλήσσια.

Δημοσιεύθηκε στις 9 November 2019 | 8:21 pm


Ο Βασίλης Καραποστόλης στα Βριλήσσια

Κυριακή 10 Νοεμβρίου 11.00 π.μ., ΤΥΠΕΤ
Την Κυριακή 10 Νοεμβρίου, η ΔΡΑΣΗ έχει την τιμή να φιλοξενεί στα Βριλήσσια τον καθηγητή Πολιτισµού και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήµιο Αθηνών Βασίλη Καραποστόλη, στο πλαίσιο της δεύτερης από τις τρεις Κυριακάτικες συζητήσεις που διοργανώνει στην πόλη το φετινό φθινόπωρο, με στόχο να συζητηθεί μέρος από τα σύνθετα ερωτήματα που απασχολούν τους ανήσυχους πολίτες της εποχής μας.

Κυριακή 10 Νοεμβρίου 2019, 11.00 π.μ.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΡΑΠΟΣΤΟΛΗΣ
«Ηθικές αξίες και εργασία στην Ελλάδα»
Aίθουσα πάρκου «Μ. Θεοδωράκης» (πρώην ΤΥΠΕΤ), Υμηττού 57, Βριλήσσια


"...Λιγόστεψε η πίστη στο ότι η ανθρώπινη ύπαρξη εµπεριέχει µια δυναµική που πάει πολύ πιο πέρα από τα «πράγµατα», από τα «αντικείµενα», πιο πέρα ακόµη και από την προσωπική ικανοποίηση. Αυτό είναι και το βαθύτερο πρόβληµα στον συλλογικό µας ψυχισµό εδώ και κάµποσο καιρό. Έγινε σύγχυση ανάµεσα στην ικανοποίηση και στη χαρά. Νοµίζοντας ότι ο κόσµος υπάρχει για να ταιριάζει µε τις επιθυµίες µας, χάσαµε την ικανότητα να χαιρόµαστε µε το γεγονός ότι ο κόσµος απλώς υπάρχει, ότι η ζωή εκρήγνυται κάθε τόσο µπροστά µας. ... ∆εν είναι εύκολο για έναν λαό που επί αιώνες αγωνίστηκε εναντίον του χάρου, θεωρώντας πως παλεύει µε µια εχθρική, θανάσιµη «βούληση», να παραδοθεί σήµερα σε µια αβουλία που θα τον έθαβε ήσυχα και σιωπηλά. Όποιος έχει συνηθίσει να τα βάζει µε την ίδια τη µοίρα του δεν υποκύπτει αδιαµαρτύρητα σε κανέναν αντίπαλο. Μαθηµένος να µάχεται, έχει για κεκτηµένο του, τουλάχιστον, την εξάσκηση της θέλησής του. Εκεί βασίζοµαι. Σε αυτές τις αναλαµπές της ενεργητικότητας των Ελλήνων που είναι η άλλη όψη του εγωισµού τους. Κατά διαστήµατα ο εγωισµός κάπως αυτοθεραπεύεται, ζητάει την εξιλέωση. Είναι ένα γενικότερο µάθηµα απ’ τη ζωή, που το πήρα σταδιακά: διδάχτηκα ότι κανένας άνθρωπος δεν µπορεί να ευτυχήσει αν ταυτίσει την ευτυχία µε την ιδιοποίηση κάθε ευχάριστου πράγµατος που βρίσκει στον δρόµο του. Η ζωή δεν είναι για να γίνει «δική µας», είναι για να µας κάνει εµάς δικούς της».
(Απόσπασμα από συνέντευξη στη Δέσποινα Λάδη με τίτλο «Η ζωή σε πρώτο πρόσωπο», εφημερίδα «ΒΗΜΑ», 3 Σεπτεμβρίου 2012).



O Βασίλης Καραποστόλης γεννήθηκε στην Αθήνα και παράλληλα µε τις µελέτες και τα δοκίµιά του για τα ήθη στον σύγχρονο κόσµο, δηµοσιεύονται από το 1995 και λογοτεχνικά έργα του.



Βιβλιογραφία

(2018) Μούσες εναντίον Σειρήνων, Εκδόσεις Πατάκη
(2016) Το θάρρος που κοιμάται, Εκδόσεις Πατάκη
(2014) Η ζωή σαν τιμολόγιο, Εκδόσεις Πατάκη
(2012) Η εποχή της όρεξης, Εκδόσεις Πατάκη
(2010) Διχασμός και εξιλέωση, Εκδόσεις Πατάκη
(2008) Το χάρισμα, Εκδόσεις Πατάκη
(2004) Χορεύοντας μόνη της, Εκδόσεις Πατάκη
(2003) Ψυχές με στόμα, Μεταίχμιο
(2002) Τα ενάντια, Αλεξάνδρεια
(1999) Ο εαυτός δίχως πυξίδα, Αλεξάνδρεια
(1999) Ο πειρασμός του Ηρόστρατου, Αλεξάνδρεια
(1999) Συμβίωση και επικοινωνία στην Ελλάδα, Αλεξάνδρεια
(1998) Πρώτο άγγιγμα, Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη
(1995) Χειροποίητη πόλη, Αλεξάνδρεια
(1990) Προς το παρόν, Πλέθρον
(1989) Ήπιος λόγος, Πλέθρον
(1985) Η αδιαχώρητη κοινωνία, Πολύτυπο
(1983) Η καταναλωτική συμπεριφορά στην ελληνική κοινωνία 1960-1975, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών


Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

(2016) Πολιτική επιστήμη, Διακλαδική και συγχρονική διερεύνηση της πολιτικής πράξης, Εκδόσεις Ι. Σιδέρης
(2010) 28 Οκτωβρίου 1940: 70 χρόνια μετά, Η Καθημερινή
(2010) Εξουσία και κοινωνία, Εκδόσεις Καστανιώτη
(2009) Περί φιλανθρωπίας, Art-emis
(2006) Όψεις του σύγχρονου πολιτισμού, Ελληνικά Γράμματα
(2002) Athens 2002 Absolute Realism, Futura
(2002) Οι χρήσεις της αρχαιότητας από το νέο ελληνισμό, Σχολή Μωραΐτη. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας [εισήγηση]

Δημοσιεύθηκε στις 9 November 2019 | 8:18 pm


ΜΙΑ ΖΩΗ ΒΡΙΛΗΣΣΙΑ!

ΤΑ Β.Ν. ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ 13ο ΧΡΟΝΟ
Σήμερα τα "Βριλησσιώτικα Νέα" συμπλήρωσαν 12 ολόκληρα χρόνια δημόσιας παρουσίας και εισέρχονται στον 13ο χρόνο της ηλεκτρονικής τους "ζωής".
Η αλήθεια βέβαια είναι ότι η προσπάθειά μας, με άλλους τίτλους (Προαστιακή, Ελεύθερη Πέννα) και ως έντυπη εφημερίδα που εκδιδόταν περιστασιακά στην πόλη, έρχεται από το μακρινό 1985. Μια ζωή Βριλήσσια δηλαδή! Σκεφτόμαστε πως θα ήταν χρήσιμη για την δημοσιογραφική ιστορία της πόλης, η ψηφιοποίηση των φύλλων μας εκείνης της εποχής και προσανατολιζόμαστε στην υλοποίησή της μέσα στο επόμενο έτος.
Δεν θα αναφέρουμε τίποτα για την ιστορική διαδρομή μας, για το παρελθόν, άλλωστε τα έχουμε πει όλα, στα προηγούμενα ετήσια επετειακά σημειώματά μας.
Θα σημειώσουμε μόνο ότι η καλύτερη εξυπηρέτηση που μπορεί να προσφέρει μία ιστοσελίδα, όπως η δική μας, στο παρόν και στο μέλλον της πόλης μας, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μόνο η αντικειμενική και αμερόληπτη κριτική στην δημοτική εξουσία. Και όταν μιλάμε για "εξουσία" αναφερόμαστε βεβαίως στην διοίκηση (κυρίως) αλλά και σε όλους τους δημοτικούς μας άρχοντες, όλους τους δημοτικούς συνδυασμούς και τους δημοτικούς μας συμβούλους.
Η αλήθεια επίσης είναι ότι στον προηγούμενο χρόνο επιλέξαμε, για πρώτη φορά στην πορεία μας, να μην ασκούμε σχεδόν καθόλου κριτική διότι επρόκειτο για καθαρά προεκλογική περίοδο και να τηρούμε ίσες αποστάσεις, για ευνόητους λόγους.
Από εδώ και πέρα θα αλλάξει τελείως το πρώτο σκέλος και θα διατηρηθεί το δεύτερο. Δηλαδή, θα προσπαθήσουμε να ασκούμε κριτική, πάντοτε με επίπεδο και ευγένεια, επί προβλημάτων και πολιτικών και ποτέ επί προσωπικών και προς όλες τις κατευθύνσεις. Επίσης, θα τηρούμε απολύτως ίσες αποστάσεις από όλους τους δημοτικούς συνδυασμούς της διοίκησης και της αντιπολίτευσης, μείζονος κι ελάσσονος. Ό,τι πράξαμε δηλαδή και στην καθαρή προεκλογική τελευταία περίοδο.
Είναι αυτονόητο ότι θα συνεχίσουμε να δημοσιεύουμε τα δελτία τύπου και τις ενημερώσεις της διοίκησης και όλων των συνδυασμών. Θεωρούμε τιμή μας ότι συνεχίζουν για τόσα χρόνια να ενημερώνουν και μέσω των Β.Ν. τους συνδημότες μας.
Επιθυμούμε να "κλείσουμε" το εφετινό επετειακό μας σημείωμα με την εξής επισήμανση: παρά τις πολλαπλές και επανειλημμένες εκκλήσεις μας, να εντοπίζετε τα προβλήματα στην πόλη και να μας τα μεταφέρετε, εσείς οι δημότες - πολίτες, πλην λίγων εξαιρέσεων, δεν έχετε ανταποκριθεί επαρκώς. Δεν έχουμε λοιπόν παρά να επαναφέρουμε την ίδια έκκληση.
Και τέλος να σας ευχαριστήσουμε για 13 η χρονιά διότι συνεχίζετε να ενημερώνεστε από τα Β.Ν.. 

Δημοσιεύθηκε στις 9 November 2019 | 8:10 pm


"NOVARTIS"

Προβολή ντοκιμαντέρ την Παρασκευή 8/11/2019

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΡΙΖΑ ΒΡΙΛΗΣΣΙΩΝ

Συντονιστικό ΟΜ ΣΥΡΙΖΑ Βριλησσίων

Συντρόφισσες και σύντροφοι,

Στο καθιερωμένο πλαίσιο της Παρασκευής, που τα γραφεία μας είναι ανοιχτά, αυτή την εβδομάδα θα προβάλουμε το ντοκιμαντέρ για την υπόθεση "NOVARTIS" της ελβετικής τηλεόρασης με ελληνικούς υπότιτλους.
Το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ είναι άκρως αποκαλυπτικό για τον τρόπο που δρούσε η εταιρεία και τη διασύνδεσή της με πολιτικά και λοιπά πρόσωπα. Αξίζει να το δούμε όλοι και να έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε γι' αυτό το ζήτημα.
Σας περιμένουμε, λοιπόν, αυτή την Παρασκευή 08/11 στις 18.30 στα γραφεία μας (Θερμοπυλών 54 & Μαινάλου).

Δημοσιεύθηκε στις 7 November 2019 | 3:48 pm


ΤΑ «ΠΙΣΤΕΥΩ» ΜΑΣ, ΩΣ ΑΞΙΕΣ ΚΑΙ ΑΡΕΤΕΣ

Του Δημήτρη Κ. Μπάκα

Προοίμιο
Πιστεύω σημαίνει ότι έχω πίστη, έχω πεποίθηση, είμαι βέβαιος για κάτι. Δηλαδή ουσιαστικά γνωρίζω την αλήθεια, διακρίνω το αληθές από το ψεύτικο, άρα ζω στην πραγματικότητα. Η αστάθεια,όμως, όπως και η λήθη είναι ο κανόνας. Η πραγματικότητα από λεπτό σε λεπτό αλλάζει, είναι πάντα νέα. «Τα πάντα ρεί». Εξάλλου δεν μπορώ να συλλάβω με τις αισθήσεις μου ούτε και με νου μου ακόμη το άπειρο του κόσμου μας και της ζωής.
 Κάθε υλικό πράγμα αλλοιώνεται με το χρόνο,καταστρέφεται και λησμονείται.Υπάρχει,όμως, το πνεύμα, το οποίο αναδύεται από την ύλη και είναι εύθραυστο όπως εκείνη, αλλά είναι ζωντανό ως πνεύμα χάρη στη μνήμη του. Γιατί το πνεύμα είναι μνήμη. Θεωρείται το «παρόν του παρελθόντος». Το πνεύμα που μεριμνά για όσα έχουν συμβεί και μας τα θυμίζει, διαφορετικά το παρελθόν είναι ανίσχυρο και το μέλλον, για το οποίο ενδιαφερόμαστε, χωρίς παρελθόν είναι ανύπαρκτο. Στηριζόμαστε στις μνήμες και χτίζουμε το μέλλον με τα «πιστεύω» μας. Και εάν τα πιστεύω είναι κοντά στην αλήθεια τότε ζούμε πραγματικά. Το παρόν γεφυρώνει το παρελθόν και το μέλλον. Ξεχνάει ο άνθρωπος για να ανανεώνεται, αλλά χωρίς μνήμη και χωρίς πίστη  δεν είναι άνθρωπος.Χάρη στη μνήμη του πνεύματός μας υπάρχουμε και χάρη στη πίστη γινόμαστε άνθρωποι.

Εισαγωγή
Οι αξίες κατανοούνται ευκολότερα, ως  σχέσεις νοητές, μεταξύ ενός υποκειμένου και ενός αντικειμένου. Όταν συμβαίνουν καλύπτουν μια ανθρώπινη ανάγκη, προδιάθεση, ροπή ή επιθυμία. Αναδύονται από τον  συναισθηματικό κόσμο του ανθρώπου, αλλά η αξιολόγηση τους και  η ιεράρχησή τους γίνεται  με γνώμονα τον ορθό λόγο.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο η αξία της  αλήθειας συνιστά το «φως» της πραγματικότητας, μέσα στο οποίο είναι δυνατή η ζωή. Χωρίς τη γνώση  ο άνθρωπος είναι έωλος. Μόνο με την αλήθεια τακτοποιεί τον εξωτερικό Κόσμο και δεν τον φοβάται.
Το αγαθό, ως αξία, με την ευρεία έννοια του καλού, είναι ο απαραίτητος όρος της ανθρώπινης συνύπαρξης μέσα σε μια κοινωνία. Ρυθμίζει τις σχέσεις του ατόμου με το ανθρώπινο περιβάλλον.
 Και το κάλλος είναι εκείνο που διευθετεί τον εσωτερικό κόσμο (τον κόσμο των συναισθημάτων και ενστίκτων) της ανθρώπινης ύπαρξης, απόπου  ξεκινά κάθε είδους βούληση για πράξη. Μόνον ένα  κατάλληλα μορφοποιημένο εσωτερικό μας είναι μπορεί να δημιουργήσει θετική ενέργεια και αποπνέει την ωραιότητα.
Ο  όρος  αρετή, στη γενική περίπτωση,  χρησιμοποιείται κυρίως με ηθικό νόημα  και σημαίνει ιδιότητα-ποιότητα του αγαθού ανθρώπου. Ο Αριστοτέλης ορίζει την αρετή ως « έξη , μια μόνιμη , δηλαδή , διάθεση ( και ικανότητα) τής ψυχής για καλές πράξεις, που συνοδεύεται από την εξάσκηση της καλοσύνης». Προσδιορίζεται  ως «μεσότης» ανάμεσα στις δύο ακρότητες, από τις οποίες η μια είναι έλλειψη  και η άλλη υπερβολή. Η αρετήσυνιστά πρακτικά ένα ποιοτικό μέγιστο. Οι αρετές είναι οι «ενσαρκωμένες» στην πράξη αξίες  απαραίτητες για την αρμονική σύνθεση της  προσωπικότητας.  Δεν είναι  τα απλά χαρίσματα, τα προσόντα και ικανότητες, αλλά δυνάμεις που αναδύονται από την υλοποίηση, εν μέτρω, σχετικών αξιών και ωθούν σε πράξεις με γνώμονα το ευρύτερο ηθικό αγαθό.  Δημιουργούνται κυρίως με τη δια βίου συνειδητή άσκηση και την αγωγή.. Από την Αρχαιότητα ήδη έχουν γίνει αποδεκτές  η φρόνηση, το θάρρος( ανδρεία), η σωφροσύνη(εγκράτεια, αυτάρκεια) και η δικαιοσύνη.


Πίστη ( το πιστεύειν)
Η πίστη δεν είναι μια αξία σαν όλες στις άλλες. Συνιστά την αξία, χάρη στην οποία υπάρχουν αξίες και αρετές. Τι θα ήταν η δικαιοσύνη δίχως την πίστη των δικαίων ανθρώπων! Η ελευθερία δίχως την πίστη των ελεύθερων πνευμάτων. Δεν υπάρχει αξία και αρετή δίχως την πίστη στο περιεχόμενο της. Η πίστη είναι η αρετή της μνήμης και μάλιστα τότε η  ίδια η μνήμη καθίσταται αρετή. Ενθυμούμαστε αυτό που πρέπει!!.
Τίνος πράγματος ή ποιου γεγονότος μνήμη;Το θέμα δεν είναι να είναι κάποιος πιστός σε ο,τιδήποτε,  κάτι τέτοιο θα συνιστούσε όχι πίστη ,αλλά λατρεία του παρελθόντος, στενοκεφαλιά, πείσμα,φανατισμό!! Όπως κάθε αρετή, η πίστη αντιπαρατίθεται σε δυο υπερβολές , άκρα. Κείται μεταξύ της παλιμβουλίας  –αστάθειας και του πείσματος και, φυσικά,τα  αρνείται και τα δύο.  Βρίσκεται στη χρυσή τομή, στο σωστό μέτρο. Δεν είναι μετριότητα, αλλά ποιοτική κορυφή. Το θέμα δεν είναι να είναι κανείς λίγο άστατος και λίγο πεισματάρης σε ένα τέλμα κενής ανεύθυνης  κουβέντας,αλλά να επιδιώκει  στόχο υψηλών προδιαγραφών.  Ηπίστη δεν είναι ούτε άστατη ούτε πεισματάρα αλλά πιστή.
Το αντικείμενο τηςπίστης συνιστά την αξία της. Δεν αλλάζει κανείς  ούτε είναιάπιστος στους φίλους του, εκτός εάν είναι μοχθηρός. Η πίστη  δεν δικαιολογεί τα πάντα! Ο πιστός στο χειρότερο κάνει μεγαλύτερο κακό από το να το απαρνηθεί. Η πίστη στην ανοησία είναι κάτι παραπάνω από ανοησία, είναι έγκλημα. Η πίστη δεν είναι πάντα αξιέπαινη,αλλά εξαρτάται απότις αξίες στις οποίες είναι κάποιος πιστός. Η μνησικακία δεν είναι ασφαλώς αρετή, γιατί παραμένει πιστή στο μίσος. Υπάρχει και η πίστη στα μικρά πράγματα, που συνιστά μικροπρέπεια. Η πίστη είναι  μεγάθυμη και καλή πίστη. Για να καταστεί αρετή πρέπει να έχει ως περιεχόμενο μια αξία. Με άλλα λόγια πίστη στην ευγένεια, στη σωφροσύνη, στη σύνεση,στο θάρρος, πίστη την  ανυστερόβουλη αγάπη…Τότε καθίσταται ενάρετη.
Η πίστηείναι η «αρετή του Ίδιου» μέσα σε ένα κόσμο που όλα διαρκώς αλλάζουν. Και φυσικά δεν υπάρχει το ίδιο παρά μόνο χάρη στη μνήμη και τη θέληση δηλαδή στηνανθρώπινηπροσωπικότητα,η οποία αποπνέει εμπιστοσύνη. Το διαπίστωσε περίφημα ο Μονταίνιος: «Η βάση της ύπαρξής μου και της ταυτότητάς μου είναι καθαρά ηθική. Ενυπάρχει στην πίστη που ορκίσθηκα στον εαυτό μου. Στην πραγματικότητα δεν είμαι αυτός που ήμουν χτες, δεν είμαι ο ίδιος παρά μόνο επειδή δέχομαι πως είμαι ο ίδιος, γιατί χρεώνομαι ένα συγκεκριμένο παρελθόν ως δικό μου και γιατί προτίθεμαι να αναγνωρίζω και στο μέλλον την παρούσα δέσμευσή μου ως παντοτινά δική μου». Δεν υπάρχει ηθικό υποκείμενο δίχως πίστη, γιατί διαφορετικά δεν θα υπήρχαν καθήκοντα( ας σκεφτούμε τα σημερινά«είπα…ξείπα!!!»).Η  πίστη είναι η αρετή της μνήμης και η απιστία το ελάττωμά της.Η αρετή της μνήμης είναι κάτι παραπάνω από τη μνήμη, όπως η πίστη κάτι παραπάνω από την πιστότητα. Η πίστη είναι το αντίθετο της ασυνέπειας , της προδοσίας, της απιστίας.

Ρυθμιστικές αξίες και αρετές ( σκέπτεσθαι, συναισθάνεσθαι, πράττειν)

Πίστη στο ορθώς σκέπτεσθαι: Το πρώτο αντικείμενο της πίστης είναι η Αλήθεια η οποία προσεγγίζεται με το ορθώς  σκέπτεσθαι  που απαιτεί, όμως, διαρκή  προσπάθεια για να μπορέσει να αντισταθεί στη λήθη, στην αστάθεια της μόδας,του συμφέροντος, στους εκμαυλισμούς και χυδαιότητες… Ο υγιής τρόπος σκέψης(νοοτροπίας) μας, άγεται, φέρεται και  διαμορφώνεται καθημερινά από ποικιλώνυμους εχθρικούς για την ανθρωπινότητα παράγοντες.
 Δεν υπάρχει σκέπτεσθαι , χωρίς μνήμη και δίχως πάλη ενάντια στη λήθη. Για  να σκεφτούμεόμως, πρέπει όχι μόνον  να θυμόμαστε  αλλά να θέλουμε να θυμόμαστε. Η βούληση είναι δύναμη για πράξη και αρετή. Δεν είναι απλά ενθύμια οι μνήμες. Είναι ζωντανές δυνάμεις που τις έχουμε και τις πιστεύουμε. Τις πιστεύουμε και τις κρατάμε ως αξίες ,όχι γιατί φοβόμαστε την απόρριψη, αλλά πάνω από όλα γιατί υπηρετούν τη αλήθεια. Εάν οι μνήμες δεν εξυπηρετούν της αλήθεια η πίστη μετατρέπεται σε αρτηριοσκλήρυνση και φανατισμό.
 Το να είμαστε πιστοί στο ορθώς σκέπτεσθαι δεν σημαίνει ότι πρέπει να αρνούμαστε να αλλάξουμε απόψεις (δογματισμός). Σημαίνει ότι αρνούμαστε να αλλάξουμε τις ιδέες δίχως ικανές αιτίες. Έχουμε  το δικαίωμα και  χρέος, μάλιστα, να αλλάζουμε απόψεις   κάτω από νέα επανεξέταση χάριν της αλήθειας και μόνον. Γιατί πάνω από όλα η πίστη στην αλήθεια, μετά στη μνήμη της αλήθειας. Αυτή είναι η  πίστη στο ορθώς σκέπτεσθαι. Το παράδειγμα της επιστήμης που ζει στο παρόν και δεν παύει να ξεχνά τα πρώτα βήματα. Αντίθετα η φιλοσοφία που αναζητά την απόλυτη γνώση δεν σταματά να παρακολουθεί τα πρώτα βήματα. Η επιστήμη προοδεύει και ξεχνά,  η φιλοσοφία στοχάζεται και θυμάται. Η φιλοσοφία είναι μια ύπατη πίστη στη σκέψη της αλήθειας.

Πίστη στο κάλλος:Το κάλλος είναι μία από τις τρεις  ύψιστες αξίες, ισότιμη με την αλήθεια και το αγαθό. Η αξία του κάλλους, στη γενική περίπτωση, επενεργεί στον εσωτερικό μας κόσμο, στο χώρο των συναισθημάτων – συγκινήσεων και  των βιωμάτων μας, κοντολογίς  στο όλο της ζωής μας. Από ίδιο χώρο ξεκινούν και οι κάθε είδους αναδράσεις και αναπτύσσονται οι αντίστοιχες προδιαθέσεις. Εκεί είναι εναποθηκευμένες και οι ορμές του ανθρώπου, όπως και τα ποικίλα πάθη του, αλλά  αναδύονται και οι αντίστοιχες ροπές και επιθυμίες μας.
Ο χώρος του κάλλους σε σχέση με τους χώρους της αλήθειας και του αγαθού έχει ένα πολύ βολικό χαρακτηριστικό, που οφείλεται στην μεγάλη αοριστία των όσων συμβαίνουν άθελά μας στο χώρο αυτό. Αυτό συνιστά  το ευεργετικό πλεονέκτημα του κάλλους, γιατί προσδίδει  στον άνθρωπο έναν μεγάλο βαθμό ελευθερίας, τον οποίο δεν έχουν οι άλλοι δυο χώροι. Ο ορθός  και ο πρακτικός λόγος έχουν ουσιαστικά  ένα είδος απόλυτου  ρόλου, καθόσον δημιουργούν πάντοτε συνθετικά, οπότε προκαλούνται  ακαμψίες. Το Κάλλος παρέχει  μια μεγαλύτερη ποικιλία επιλογών, άρα δημιουργεί γονιμότητα για  ανάπτυξη πρωτοβουλιών συνύπαρξης των τριών χώρων.

Πίστη  στο αγαθό, (τουτέστιν στην ηθική): Ο Καντ θεωρεί την πίστη καθήκονκαθόσον θεωρεί ως υπακοή στο ηθικό νόμο που είναι αχρονικός και πάντα μπροστά μας. Αυτή η πίστη συνιστά πίστη σε ό,τι το καθήκον ορίζει. Η πίστη υπόκειται στον ηθικό νόμο και όχι ο ηθικός νόμος στην πίστη. Προϋπόθεση είναι να υπάρχει ηθικός νόμος καθολικός, πρακτικός Λόγος που άρχει απόλυτα δίχως να λαμβάνει υπόψη του τον χρόνο και τον χώρο.  Δηλαδή λατρεία της λογικής!!Μια ηθική πρέπει βέβαια να είναι λογική αφού πρέπει να είναι καθολική, ωστόσο καμιά λογική δεν επαρκεί. Δεν απαρνούμαστε τη λογική, χωρίς την οποία  απομακρύνεται η αλήθεια και το πνεύμα δεν επιβιώνει. Δεν πρέπει, όμως, να συγχέουμε τη λογική, που είναι πίστη στο αληθινό, με την ηθική που είναι πίστη στις σταθερές ανθρώπινες αξίες,  που συνυπάρχουν στο ανθρώπινοπνεύμα, ως  ύπατη ποιότητα της ανθρωπινότητάς του. Η λογική και η ηθική εξακολουθούν να είναι διαφορετικές έννοιες. Η ηθική δεν είναι μόνον η αλήθεια αλλά και ολόγραμμα αξιών.Δεν είναι αντικείμενο, απλά γνώσης, αλλά και βούλησης. Δεν απόλυτα άχρονη  αλλά ιστορική. Η ηθική ερείδεται στο παρελθόν, συνιστά εμπειρία ζωής και εάν δεν υπάρχουν θεμέλια ηθικής , τότε έρχεται η πίστη(τα πιστεύω μας)να πάρει τη θέση τους. Με την πίστη υποτασσόμαστε όχι στην στο άχρονο ενός ηθικού νόμου, αλλά στην ιστορική πορεία των αξιών. Πίστη στην ιστορία, στον πολιτισμό , στην ανθρωπινότητα του ανθρώπου.

Σχολιασμός και αποτιμήσεις
Δεν μπορούμε να πάμε ενάντια στη σοφία των προγόνων μας. Ας μη λησμονούμε το «ουκ ήλθον καταλύσαι, αλλά πληρώσαι…» του Χριστού. Λόγος Πιστού που ισχύει όχι μόνον στη Θρησκευτική Πίστη,αλλά ολιστικά σε κάθε πίστη και σε κάθε ανθρώπινο πνεύμα. Εν κατακλείδι  και η Θρησκευτική Πίστη είναι Πίστη στην Απόλυτη Αλήθεια( Πανσοφία του Υπάτου Όντος), στο απόλυτο Κάλλος Του και στηναπόλυτη Αγαθότητα( Πανάγαθος). Αυτό τον ιδανικό βαθμότου πιστεύειν  ευελπιστούμε, από τον οποίο αναδύονται η μέγιστη Ελπίδα και η Αγάπη( «Ο Θεός  αγάπη εστί»).
 Σε ότι αφορά στο ανθρώπινο επίπεδο οραματιζόμαστε μια πολιτισμική πολιτική, κοινωνική αξία που είναι ενάντια σε κάθε βαρβαρότητα. Βάρβαρος είναι ο άπιστος σε υγιή «πιστεύω» αξιών. Υπόσχεση για καλύτερο μέλλον έξω από δοκιμασμένες αξίες και αρετές είναι απόλυτα ανασφαλής. Κάθε ηθική, όπως κάθε κουλτούρα και πολιτισμός εκπορεύεται από τις εμπειρίες του παρελθόντος. Η μόνη ηθική είναι η πιστή ηθική.
Η ψυχή του ανθρώπου, ως συνείδηση ενεργεί κατά βάση προς τις τρεις παραπάνω μεγάλες αξίες, την αλήθεια, το κάλλος και αγαθό. Η συν-κίνηση αυτή της συνείδησης ενεργεί, ως εάν οδηγός της ανθρώπινης προσωπικότητας,  χαράσσεται στο είναι μας και συνιστά το βασικό ίχνος του εαυτού μας που ονομάζουμε χαρακτήρα.Είναι ουσιαστικά η  ταυτότητά μας. Αυτό είναι το αντικείμενο της αγωγής του  ανθρώπου.
Η συνείδηση δομείται  με τη σύνθεση  της γνωστικής λειτουργίας, της  αισθητικής καλλιέργειας και της ηθικής συγκρότησης. Ο ορθός λόγος, ως κύριος συντελεστής της αλήθειας ρυθμίζει τα όρια του συναισθηματικού χώρου και αντίστοιχα καθορίζει και τις επιταγές της ηθικής συγκρότησης. Αντίστοιχα  οι ηθικές απαιτήσεις καθορίζουν τα όρια της χρήσεως των γνωστικών επιτευγμάτων, όπως και τις αντίστοιχες εντάσεις των συναισθηματικών ενεργημάτων. Από την πλευρά του ο κόσμος του θυμικού( συναισθημάτων)  δημιουργεί τα βουλητικά κίνητρα του ατόμου  για είσοδο,   τόσο στο γνωστικό  όσο και τον ηθικό χώρο. Ήτοι ο εαυτός μας ενεργεί ως ενιαίο όλον.
Το κάλλος, ως γενική έννοια του ωραίου, του υπέροχου, του χαριτωμένου, του τραγικού,.. θεωρείται γενικά ως το βασικό ενδόσιμο, ήτοι εκείνο που προκαλεί τη διάθεση να σκεφτούμε και να πράξουμε κάτι, τουτέστιν το έναυσμα, προοίμιο και κίνητρο.
Η πίστη σήμερα θεωρείται «απεγνωσμένη», γιατί ο αγώνας είναι άνισος στην ακαταμάχητη  πλημμυρίδα της λήθης, που κατακλύζει τα πάντα .

Επίλογος
Η πίστη είναι η δύναμη για ζωή. Η Ηθική πρέπεινα είναι πιστή.Η ηθική έχει ως ενδόσιμο την ευγένεια που μετέχει στο κάλλος , θεμελιώνεται στην πίστη, και ανέρχεται στην κλίμακα των αρετών και αξιών, ολογραμμικά. Σεβόμαστε τους καλούς τρόπους. Μαθαίνουμε με το παράδειγμα των μεγαλύτερων. Εθιζόμαστε σε καλές πράξεις που επιβάλλονται στα πρώτα βήματα  και εδραιώνονται στην εμπιστοσύνη και την αγάπη. Αγάπη της μητέρας, ο νόμος του πατέρα.Η σωστή ανατροφή κυρίως με το παράδειγμα κι την αμοιβαία αγάπη.
 Η ηθική και  τα πιστεύω μας, δεν είναικάτι το άψυχο, δεν έχουν μηχανιστικό χαρακτήρα, αλλά συνιστούν ζωντανές αξίες, οι οποίες ανατροφοδοτούνται διαρκώς με την αλήθεια, το κάλλος και την αγαθότητα και κρυσταλλώνονται στην  ιερότητα της πίστης στον άνθρωπο και το μέλλον του.
Στη βάση όλης της θεμελίωσης της ανθρώπινης προσωπικότητας  της ηθικής είναι η πίστη, η οποία είναι  το αντίθετο της «ανατροπής των αξιών», που συνεπάγεται τον εκφυλισμό  της πίστης. Οι επιλήσμονες των ιερών παραδόσεων και αξιών επιδιώκουν τη λήθη του παρελθόντος, το οποίο δεν μπορεί να υπερασπιστεί  τον εαυτό του, γι´αυτό χρειάζεται την ευγνωμοσύνη μας.
Αυτό είναι και το δικό μας απαράγραπτο καθήκον: Να έχουμε πίστη στο παρελθόν ,  να εμπνεόμαστε και να διδασκόμαστε από αυτό. Τα πιστεύω μας να διατηρούνται πάντοτε ζωντανά και διαρκώς ανανεωμένα, χωρίς  να εκφυλίζονται μέσα στη λήθη και την περιφρόνηση, γιατί το μέλλον μας έχει τις ρίζες του στο παρελθόν μας.
                                                                               Δημήτρης Κ. Μπάκας
                                                                                    Νοέμβριος 2019

Δημοσιεύθηκε στις 7 November 2019 | 3:44 pm


ΙΑΤΡΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΣΗΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ - ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

Ο Δήμος Βριλησσίων, μέσω της Αντιδημαρχίας Κοινωνικής Πολιτικής & Αγωγής Υγείας, με τον  Οργανισμό Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης του Δήμου Βριλησσίων (ΟΚΠΑΔΒ)
σε συνεργασία με την Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία ,διοργανώνουμε ημερίδα Υγείας με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη με σκοπό την υπεύθυνη και έγκυρη ενημέρωση.                  

Μία προσπάθεια για αύξηση της ευαισθητοποίησης όλων, γύρω από την νόσο του Διαβήτη με περισσότερη ενημέρωση για πιο έγκαιρη διάγνωση .

Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 7 Νοεμβρίου 2019 και ώρα 18:00 στο Πνευματικό Κέντρο (Κισσάβου 11) .

Σας περιμένουμε όλους .



ΜΕ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Β.ΑΡΣΕΝΗ-ΛΑΜΠΡΟΥ      

Πρόεδρος Ο.Κ.Π.Α.Δ.Β

Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής & Προαγωγής Υγείας

Δημοσιεύθηκε στις 7 November 2019 | 3:39 pm


"Ο ΑΛΑΝΤΙΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΓΙΚΟ ΛΥΧΝΑΡΙ"

Παιδική θεατρική παράσταση το Σάββατο 16 Νοεμβρίου 2019

"Αίθουσα ΜΟΥΣΩΝ-Πνευματικό Κέντρο Δ. Βριλησσίων (Κισσάβου 11-Βριλήσσια)
Ώρα έναρξης : 1η παράσταση 17:30 & 2η παράσταση 19:30

Ένα παραμύθι από τις "ΧΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΝΥΧΤΕΣ”
που μεγάλωσε γενιές και γενιές και μιλά για τη δύναμη της φιλίας.
Ένα ΜΑΓΙΚΟ ΛΥΧΝΑΡΙ ...'Ενας μοχθηρός Μάγος... μια τρυφερή ιστορία Αγάπης που βρίσκει εμπόδια...
Ο ΑΛΑΝΤΙΝ, η ΑΪΣΕ κι ένα ΤΖΙΝΙ που εμφανίζεται ξαφνικά,
μας ταξιδεύουν στη μαγευτική Βαγδάτη, σε μια πραγματικά παραμυθένια ατμόσφαιρα.
Όλα αυτά επί σκηνής από την Παιδική Σκηνή του Γιάννη Χριστόπουλου.
Σπουδαίοι συντελεστές δημιούργησαν μια παράσταση με εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια
και την μοναδική μουσική επένδυση του αγαπημένου μας συνθέτη ΜΙΜΗ ΠΛΕΣΣΑ,
που με τις μελωδίες του μας ταξιδεύει στην ονειρική Βαγδάτη!
Το κείμενο & η σκηνοθεσία είναι του ΓΙΩΡΓΟΥ ΦΡΑΤΖΕΣΚΑΚΗ,
ενός καταξιωμένου συγγραφέα και σκηνοθέτη στο χώρο του θεάτρου για παιδιά!
Τα εντυπωσιακά κοστούμια μας μεταφέρουν στην Ανατολή και είναι
σχεδιασμένα από την μοναδική στο είδος ΣΥΛΙΑ ΔΕΜΙΡΗ.
Οι χορογραφίες του πολλά υποσχόμενου ΙΑΣΟΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑ
που έχει διδάξει και την κινησιολογία, το εξαιρετικό σκηνικό
κατασκεύασε ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ,
η σκηνογραφία είναι του έμπειρου ΣΑΒΒΑ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ,
ενώ την παράσταση φωτίζει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΑΖΑΙΟΣ.
Παίζουν 6 επαγγελματίες ηθοποιοί από το θέατρο και την τηλεόραση: Πάνος Κούλης, Μαρίνα Μπασέτα, Παναγιώτης Κατσίκης,
Σωτήρης Κηπουρός, Θαλής Πολίτης, Έμυ Βαλή και ο Σταύρος Μαυρίδης

Προπώληση : Γραφείο ΠΑΟΔΗΒ
Κλειστό Γυμναστήριο Ολυμπιονικών & Σπ. Λούη (τέρμα Κισσάβου)
Ώρες 09:00-15:00
Προπώληση 7€ - Ταμείο την ημέρα της παράστασης 8€

Δημοσιεύθηκε στις 7 November 2019 | 3:16 pm


ΟΧΙ ΣΤΟΝ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ


ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΟΠΟΥΛΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥΣ

ΚΚΕ

Κομματική Οργάνωση Μελισσίων – Πεντέλης

Με αφορμή τις εξελίξεις σχετικά με την εγκατάσταση μεταναστών και προσφύγων, ανήλικων στην πλειοψηφία τους, στην πτέρυγα Μπόμπολα του νοσοκομείου Α.Φλέμινγκ στα Μελίσσια, η Κομματική Οργάνωση Μελισσίων - Πεντέλης του ΚΚΕ απευθύνεται στους εργαζόμενους και τα λαϊκά στρώματα.
Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΝΑ ΒΡΕΙ ΤΕΙΧΟΣ

Τα Μελίσσια ξέρουν από προσφυγιά. Η πόλη μας που χτίστηκε κυρίως από ξεριζωμένους, Πόντιους και Μικρασιάτες πρόσφυγες, δε μπορεί παρά να αγκαλιάσει τα θύματα του ιμπεριαλιστικού πολέμου, των επεμβάσεων ΗΠΑ – ΝΑΤΟ – ΕΕ, κάθε μετανάστη και πρόσφυγα, κάθε παιδί που χωρίς να το θέλει, αναγκάστηκε να φύγει από την πατρίδα του για να γλιτώσει από τους βομβαρδισμούς, τον όλεθρο και τη φτώχεια που σπέρνει στις χώρες τους ο καπιταλισμός.

ΠΟΙΟΣ ΦΤΑΙΕΙ;
ΚΟΙΝΟΣ Ο ΑΝΤΙΠΑΛΟΣ – ΚΟΙΝΗ Η ΠΑΛΗ ΜΑΣ

Ποιος κερδίζει στη χώρα μας από τους πετσοκομμένους μισθούς και συντάξεις, από τα νοσοκομεία που έκλεισαν, από τους παιδικούς σταθμούς και τα σχολεία  που δε χωράνε τα παιδιά μας, από τη βαριά φορολογία στις οικογένειες μας;
Είναι τα μονοπώλια που βλέπουν τα κέρδη τους να αυξάνονται, που έχουν στη διάθεση τους φτηνούς εργαζόμενους για ξεζούμισμα.
Ποιος κερδίζει από τον πόλεμο και άρα ποιος είναι ο ένοχος για τους χιλιάδες πρόσφυγες που βρίσκονται εγκλωβισμένοι στη χώρα μας;
Είναι τα μονοπώλια, που για τα πετρέλαια, το φυσικό αέριο, το γεωστρατηγικό έλεγχο ολόκληρων περιοχών δε διστάζουν να διαπράξουν τα μεγαλύτερα εγκλήματα σε βάρος των λαών της γης.

ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ Ο ΧΩΡΟΣ ΤΗΣ ΠΤΕΡΥΓΑΣ ΜΠΟΜΠΟΛΑ
ΝΑ ΒΡΕΘΕΙ ΧΩΡΟΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΟΠΟΥΛΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ ΤΟΥΣ

Η κόλαση της Μόριας και των άλλων hotspots που οι κυβερνήσεις ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ έστησαν για τον εγκλωβισμό των προσφύγων στα νησιά, με τις απαράδεκτες συνθήκες διαμονής, είναι γνωστά. Αποτελεί ευθύνη του κράτους να βρεθεί χώρος κατάλληλος για την εγκατάσταση των προσφυγόπουλων και των οικογενειών τους και στο Δήμο μας, στήριξή τους με απαγκίστρωση από τις Μ.Κ.Ο.

Διεκδικούμε ανοιχτό χώρο φιλοξενίας, ανθρώπινο και αξιοπρεπή, με υποδομές που να καλύπτουν τις ανάγκες αυτών των ανθρώπων σε στέγαση και υγιεινή, νερό, και ό,τι άλλο απαιτείται για την φιλοξενία των πιο ευάλωτων από τους πρόσφυγες, που είναι τα παιδιά.
Τέτοιος χώρος δεν είναι η πτέρυγα Μπόμπολα του νοσοκομείου Α. Φλέμινγκ. Πρόκειται για εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται σήμερα ως πλυντήρια και αποθήκες. Άλλωστε είναι πάγιο το δίκαιο αίτημα των εργαζόμενων του νοσοκομείου αλλά και του λαού της περιοχής, για ανάπτυξη του νοσοκομείου, επαναλειτουργία της πτέρυγας, στον αντίποδα της πολιτικής που μέχρι σήμερα το συρρικνώνει σταδιακά.
Είναι εφικτό να αξιοποιηθούν άλλοι χώροι, να μετασκευαστούν ή να κατασκευαστούν εγκαταστάσεις, για τη στέγαση των ανήλικων προσφύγων και μεταναστών που θα έρθουν.

Η ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ ΚΑΙ Η «ΟΜΑΛΗ ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ»...

Είναι απαράδεκτη η στάση της Δημάρχου Πεντέλης κ. Κεχαγιά, η οποία μίλησε δημόσια για «έγκλημα κατά της πόλης μας» και για «διατάραξη της ομαλής ζωής της πόλης μας». Πρόκειται για άθλια, ξενοφοβική και ρατσιστική ρητορική την οποία επιχείρησε να ντύσει με τη δήθεν «ευαισθησία» της.

Έγκλημα κατά των εργαζόμενων που ζουν στα Μελίσσια και την Πεντέλη είναι:
- τα δυσθεώρητα τροφεία στους παιδικούς σταθμούς και η δημοτική φορολογία
- οι ελλείψεις σε προσωπικό και οι ελαστικές συμβάσεις στο Δήμο
- οι συνθήκες εργασίας των εργαζόμενων στην καθαριότητα
- οι καταπατήσεις δημόσιων και δασικών εκτάσεων
- οι παράνομες χωματερές

ΕΓΚΛΗΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΟΥ ΚΑΙ Η ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΠΕΝΤΕΛΗΣ  ΣΤΗΡΙΖΕΙ

Οι δυνάμεις που καλλιεργούν το ρατσιστικό μίσος ενάντια σε πρόσφυγες και μετανάστες, που δεν διστάζουν να χαρακτηρίζουν εγκληματίες ακόμα και ανήλικα παιδιά, είναι οι ίδιες που δε βγάζουν άχνα για τα εγκλήματα των ΗΠΑ – ΝΑΤΟ - ΕΕ. Κάνουν τους σκληρούς στους αδύνατους, στους φτωχούς αλλά μπροστά στους ισχυρούς που σφάζουν και ξεριζώνουν ανθρώπους για τα συμφέροντα τους στέκονται αρνάκια.

Όποιος ευαισθητοποιείται από τις προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές, πρέπει να παλεύει για την κατάργηση της Συμφωνίας ΕΕ – Τουρκίας που υπέγραψε ο ΣΥΡΙΖΑ και εφαρμόζει η ΝΔ, στην οποία στηρίζεται ο εγκλωβισμός των προσφύγων στα νησιά.
Πρέπει να αγωνίζεται για την αποχώρηση από τους Κανονισμούς Δουβλίνο Ι και ΙΙ, με βάση τους οποίους οι πρόσφυγες και μετανάστες που έρχονται στην Ελλάδα δε μπορούν να μεταβούν στις χώρες του τελικού προορισμού τους, εκεί δηλαδή που πραγματικά θέλουν να πάνε.
Πρέπει να αγωνίζεται για την ακύρωση της Συμφωνίας ΗΠΑ – Ελλάδας που επεκτείνει τις στρατιωτικές βάσεις στη χώρα μας, που μετατρέπει τη χώρα μας σε ορμητήριο πολέμου ενάντια στους λαούς της περιοχής.

Καλούμε κάθε εργαζόμενο, κάθε αυτοαπασχολούμενο, κάθε νέο της περιοχής μας, να παλέψουμε μαζί, Έλληνες και πρόσφυγες – μετανάστες ενάντια στον κοινό μας αντίπαλο, το εκμεταλλευτικό καπιταλιστικό σύστημα που γεννά κρίσεις, φτώχεια, πολέμους και προσφυγιά. Να αποκρούσουμε το ρατσιστικό - εθνικιστικό δηλητήριο, ιδιαίτερα να μην επιτρέψουμε να περάσει το ξενοφοβικό μίσος στους νέους ανθρώπους.

Βάζουμε στο στόχαστρο τον πραγματικό υπεύθυνο και παλεύουμε για:

- Να κλείσουν οι βάσεις, κανένας στρατιώτης έξω από τα σύνορα της Ελλάδας, αποδέσμευση από ΕΕ και ΝΑΤΟ.
- Κατάργηση της συμφωνίας ΕΕ - Τουρκίας και των Κανονισμών Δουβλίνο Ι και ΙΙ, διεκδικούμε μαζί με τους μετανάστες και πρόσφυγες το δικαίωμα τους να μετακινηθούν ελεύθερα στις χώρες προορισμού τους, να βρουν τις οικογένειες τους.
- Διεκδικούμε την εγκατάσταση τους σε χώρους κατάλληλους, ανοιχτούς και ανθρώπινους για όσο χρόνο μείνουν στην χώρα μας. Εκπαίδευση για τα παιδιά.

Δημοσιεύθηκε στις 7 November 2019 | 3:08 pm


Ο ΣΕΓΑΣ θα αφαιρέσει μπάνερς και διάφορα υλικά

Γ. Πατούλης: «Στηρίζουμε τη σημαντική διοργάνωση του 37ου Μαραθώνιου
 και με ικανοποίηση υποδεχόμαστε την απόφαση του ΣΕΓΑΣ να προβεί στην αφαίρεση του υλικού που θα αξιοποιηθεί για τη σηματοδότηση»
Δέσμευση του ΣΕΓΑΣ για απομάκρυνση  των μπάνερς και του υλικού σηματοδότησης  μετά την ολοκλήρωση του 37ου Μαραθώνιου που θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 10 Νοεμβρίου 2019

H Περιφέρεια Αττικής στηρίζει την σημαντική διοργάνωση του 37ου Μαραθώνιου της Αθήνας στην οποία θα συμμετέχουν πάνω από 60.000 δρομείς, από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Στο πλαίσιο της διοργάνωσης θα αναρτηθούν ειδικά μπάνερς κατά μήκος των αγωνιστικών διαδρομών, προκειμένου να διευκολύνουν τη σηματοδότηση και την καθοδήγηση των συμμετεχόντων.
Ο Περιφερειάρχης Αττικής Γ. Πατούλης εκφράζει την ικανοποίηση του για τη δέσμευση του ΣΕΓΑΣ ότι θα απομακρύνει το σχετικό υλικό μετά την ολοκλήρωση του Μαραθώνιου.
Με αφορμή τη σχετική εξέλιξη ο κ. Πατούλης επισημαίνει:
«Η Περιφέρεια Αττικής με ιδιαίτερη ικανοποίηση υποδέχεται την απόφαση του ΣΕΓΑΣ να απομακρύνει τα ειδικά μπάνερς και το υλικό που θα χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο της διοργάνωσης του 37ου Μαραθωνίου της Αθήνας την Κυριακή 10 Νοεμβρίου 2019.
Από την πρώτη στιγμή έχουμε δηλώσει την στήριξη μας και την αμέριστη συμπαράσταση μας στο σημαντικό αυτό, παγκόσμιας εμβέλειας και μεγάλης αθλητικής σημασίας γεγονός, το οποίο συμβάλει στη διεθνή προβολή της Αττικής και συνολικά της Ελλάδας.
Χαίρομαι ιδιαίτερα για τη δέσμευση του ΣΕΓΑΣ ότι θα προχωρήσει στην αφαίρεση των μπάνερς και όλων των υλικών οπτικής επικοινωνίας, αμέσως μετά το γεγονός. Μάλιστα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, ότι το υλικό αυτό θα αξιοποιηθεί στο πλαίσιο περιβαλλοντικού  προγράμματος,  για τη δημιουργία χρηστικών αντικειμένων».

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ
Γραφείο Τύπου
01/11/2019
Δελτίο Τύπου
ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ
Τηλ.: 213-2063501, 504, 807, 210-6993404 Fax: 213-2063513 Ε-mail: [email protected]

Δημοσιεύθηκε στις 2 November 2019 | 9:21 am


Ιρανικό σινεμά εντός και εκτός συνόρων

 Δευτέρα 4 Νοεμβρίου 8:00μμ, Πάρνηθος 21

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΒΛΕΠΟΥΜΕ, ΣΥΖΗΤΑΜΕ, ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ  από και για το ΣΙΝΕΜΑ
3ος ΧΡΟΝΟΣ
Κινηματογραφική Γεωγραφία
Συνάντηση 3η
Δευτέρα 4 Νοεμβρίου 8:00μμ, Πάρνηθος 21
Θέμα:  Ιρανικό σινεμά εντός και εκτός συνόρων: «Ίσως το πιο ενδιαφέρον εθνικό σινεμά στον σημερινό κόσμο»  (Αμπάς Κιαροστάμι, Τζαφάρ Παναχί, Ασγκάρ Φαραντί).
Μεθυσμένα Άλογα, Τα παιδιά του παραδείσου, Ο Κύκλος, Τη μέρα που έγινα γυναίκα, Ένας Χωρισμός, Τι απέγινε η Έλι, Το σπίτι είναι μαύρο,
Πυροτεχνήματα την Τετάρτη, Που είναι το σπίτι του φίλου μου, Ο άνεμος θα μας πάρει, Χαναάν, Διαζύγιο αλά Ιρανικά,  Βροχή, Αγελάδα, Και οι χελώνες μπορούν να πετάξουν, Ο εμποράκος, Είμαστε ο Μισός Ιρανικός Πληθυσμός, Ποιος φοβάται τις γάτες της Περσίας, Γυναικείες Φυλακές, Οφσάιντ, Γυναίκες χωρίς άντρες, Κοτόπουλο με Δαμάσκηνα, Περσέπολις,  είναι μόνον μερικοί, ελάχιστοι από τους τίτλους ιρανικών ταινιών που στο άκουσμα τους συγκινείται κάθε σινεφίλ σε ολόκληρο τον κόσμο και την Ελλάδα. Αμπάς Κιαροσταμί, Ασγκάρ Φαραντί, Δαρίους Μερζουί, Φαρούχ Φαρουκσάντ, Τζαφάρ Παναχί, Μαριάν Σατραπί, Μοσέν Μαχαλμπάφ, Μεσκινί, Μπαμπάκ Παγιαμί, Μπαχμάν Γκομπαντί, Μαζίντ Μαζιντί είναι μερικά, ελάχιστα μόνον από τα ονόματα των Ιρανών σκηνοθετών που ζουν και δουλεύουν στις δύσκολες συνθήκες της πατρίδας τους ή στην υπερορία που τους υποχρεώνει το θεοκρατικό αντιδημοκρατικό καθεστώς της χώρας τους, που ακούγοντας τα οποιοσδήποτε αγαπά το σινεμά ξέρει  ότι κάτι καλό έχει να περιμένει.
  Σκηνοθέτες που οι ταινίες  τους  έχουν διαγράψει πολύ πετυχημένη διαδρομή. Συνάντησαν το κοινό τους και γνώρισαν την αποδοχή από τους θεατές και κριτικούς όχι γιατί διαφημίστηκαν με χολιγουντιανή επιμονή, ούτε γιατί προέρχονται από ένα τριτοκοσμικό, εξωτικό σινεμά, αλλά γιατί συγκινούν το θεατή και διεγείρουν το μυαλό και τη σκέψη του.  Σήμερα  είναι γενικά παραδεκτό πως ο  Ιρανικός κινηματογράφος είναι το πιο ενδιαφέρον κινηματογραφικό ρεύμα από την εποχή του Γαλλικού Νέου Κύματος. Σινεμά που με τα χρόνια, διαμόρφωσε κάποια χαρακτηριστικά, όπως εμμονή στην αφήγηση απλών και κατανοητών ιστοριών, σκηνοθετική λιτότητα, χωρίς καμία απολύτως επιτήδευση, έντονο συναίσθημα, ανθρωπισμός και πολύ ισχυρή πίστη στον άνθρωπο. Αυτός ο ανθρωποκεντρισμός αποτέλεσε και το στοιχείο που καταρχήν γοήτευσε το δυτικό κοινό που  ανακάλυψε στις ιρανικές ταινίες το συναίσθημα και την αθωότητα, που είχαν χαθεί από τις δυτικές υπερπαραγωγές, θυσία στο κέρδος.
Η θέση των παιδιών ως πρωταγωνιστών σ' αυτές τις ταινίες, αλλά και η παρουσία πολλών ερασιτεχνών ηθοποιών δημιούργησε μια κινηματογραφική σχολή όπου η αυτοπροβολή του ηθοποιού σταρ και η προσποίηση στην υποκριτική απουσιάζει. Έτσι ο θεατής έρχεται αντιμέτωπος, όχι με την λαμπερή και απατηλή γοητεία ενός σταρ αλλά με την αθωότητα και την αλήθεια του ανθρώπινου προσώπου.


Με αυτό το σινεμά θα ασχοληθούμε την Δευτέρα 4/11 στην 3η  συνάντηση του 3ου χρόνου διαλέξεων που με το γενικό τίτλο «Βλέπουμε, Ακούμε, Μαθαίνουμε από και για το Σινεμά» και με υπότιτλο «Κινηματογραφική Γεωγραφία» οργανώνει και φέτος, με ιδιαίτερη πρέπει να αναφέρουμε επιτυχία η Κινηματογραφική Λέσχη Βριλησσίων Cine- Δράση στο στέκι της Πάρνηθος 21

Δημοσιεύθηκε στις 2 November 2019 | 9:10 am


Η Παρείσφρηση

Πέμπτη 7 Νοεμβρίου 2019, στο ΤΥΠΕΤ από το Cine-Δράση

Η Παρείσφρηση/BlackKKKsman

ΗΠΑ, 2018. Διάρκεια: 135΄. Σκηνοθεσία: Spike Lee. Σενάριο:   Charlie Wachtel, David Rabinowitz, Spike Lee, Ron Stallworth (βιβλίο). Πρωταγωνιστούν:John David Washington, Adam Driver, Laura Harrier, Alec Baldwin, Robert John Burk, Topher Grace, Harry Belafonte.
Η άνοδος της ρατσιστικής ακροδεξιάς κατακλύζει στις ημέρες μας την Ευρώπη, τις ΗΠΑ,  ολόκληρο τον κόσμο. Οι εξτρεμιστές έχουν αναθαρρήσει παντού, οι ιδέες τους και το συνακόλουθο μίσος κατά οποιασδήποτε διαφορετικότητας μετατρέπονται σε κυρίαρχες ιδίως στις χώρες όπου τα βασικά σημεία της ατζέντας τους υιοθετούνται από τις κυβερνήσεις. Το φαινόμενο είναι ανησυχητικό και η αντιμετώπιση του δεν αφορά μόνο τους «άλλους», τους ξένους αλλά είναι πρόβλημα όλων των πολιτών που δεν μπορούν πλέον να παραμένουν σιωπηλοί. Σε αυτό το σκηνικό  «Η Παρείσφρηση» (Blackkklansman) του Spike Lee, του πιο αναγνωρισμένου Αφροαμερικανού σκηνοθέτη είναι μία πολιτική  κωμωδία  με στοιχεία αστυνομικού θρίλερ που καυτηριάζει με ακαταμάχητο στυλ, σαρκαστικά και απροκάλυπτα τον ρατσισμό του αμερικανικού πολιτικού και αστυνομικού συστήματος.
 Το σενάριο βασίζεται, εν μέρει,  σε αληθινά γεγονότα και συνδέει αριστοτεχνικά  δύο ιστορίες. Η πρώτη συνέβη στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Είναι η εποχή  που η  Κου Κλουξ Κλαν (ΚΚΚ)  η αυτοαποκαλούμενη οργάνωση της «λευκής υπεροχής» ήταν παντοδύναμη και η ρατσιστική ιδεολογία της ελάχιστα αμφισβητούνταν από την κοινωνία κυρίως στον αμερικανικό νότο. Παράλληλα οι Μαύροι Πάνθηρες, η οργάνωση των έγχρωμων αντιτίθεται στον πόλεμο του Βιετνάμ και καλεί τα μέλη της σε ένοπλο αγώνα για έναν κόσμο δικαιοσύνης και ισότητας, χωρίς ρατσιστικές διακρίσεις. Αυτή την εποχή ο Ron Stallworth γίνεται ο πρώτος Αφροαμερικανός που υπηρετεί ως αστυνομικός στο τμήμα του Coronado Springs.  Κάποτε ο Ron βλέπει τυχαία στην εφημερίδα μία αγγελία της KKK με την οποία η  ρατσιστική οργάνωση αναζητά νέα μέλη και από περιέργεια αποφασίζει να επικοινωνήσει μαζί τους. Στη συνέχεια συλλαμβάνει και πραγματοποιεί, με τη βοήθεια του Flip, ενός λευκού Εβραίου συναδέλφου του, ένα ιδιοφυές σχέδιο διείσδυσης  στην ΚΚΚ. Οι δυο τους, άνθρωποι με μεγάλες διαφορές αλλά με κοινή την αντίθεσή τους στον ρατσισμό, θα συνεργαστούν στενά και σταδιακά θα γίνουν ένα νικηφόρο δίδυμο, το οποίο γελοιοποιεί την οργάνωση, ξεσκεπάζει την δολοφονική δραστηριότητα της σε τοπικό και πανεθνικό επίπεδο και υποχρεώνει την πολιτεία να πάρει μέτρα εναντίον του ρατσισμού.
Η δεύτερη  συνέβη στο Charlottesville τον Αύγουστο του 2017. Επτά μήνες μετά την ορκωμοσία του προέδρου Τραμπ εκατοντάδες οπαδοί της αμερικανικής άκρας δεξιάς συγκεντρώθηκαν για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στην αποκαθήλωση του αγάλματος του στρατηγού Ρόμπερτ Λι, αρχηγού του στρατού της συνομοσπονδίας (του αμερικανικού Νότου) στον εμφύλιο των ΗΠΑ (1861-1865). Η διαδήλωση κατέληξε σε εμφύλια σύρραξη, όταν  ένας νεαρός νεοναζί έπεσε με το αυτοκίνητό του στο πλήθος των αντιφασιστών που συμμετείχαν σε αντιδιαδήλωση. Ξέσπασαν βίαια επεισόδια που πήραν μεγάλη έκταση και κράτησαν μέρες. Μια 32χρονη γυναίκα σκοτώθηκε και τριάντα δημοκράτες τραυματίστηκαν. Ο Τραμπ που βάσισε την προεκλογική  εκστρατεία του σε εμπρηστικές δηλώσεις για πάταξη της μετανάστευσης και σε υποσχέσεις για εθνικιστική πολιτική κυρίως στο πεδίο της οικονομίας, προκάλεσε κύμα έντονης αγανάκτησης δηλώνοντας πως «υπάρχουν καλοί άνθρωποι σε αμφότερες τις πλευρές». Αργότερα, αποπειράθηκε να βάλει τέλος στο σάλο που προκάλεσε διαβεβαιώνοντας πως καταδικάζει «όλα τα είδη ρατσισμού» και κάλεσε να εξαλειφθεί «το δηλητήριο του αντισημιτισμού». Η καταδίκη του ρατσισμού που περίμενε όλη η προοδευτική ανθρωπότητα από τον νεοκλεγέντα, τότε, Αμερικανό πρόεδρο δεν ήλθε ποτέ.
Ο Spike Lee συν-έγραψε το σενάριο με τους Charlie Wachtel και David Rabinowitz, βασισμένος στο βιβλίο του Ron Stallworth. Τεχνικά ο πολύπειρος σκηνοθέτης (Malcom X, Do The Right Thing, He Got Game, Inside Man) συνδυάζει τη δράση με τον γρήγορο ρυθμό που διεγείρει το ενδιαφέρον του θεατή. Δημιουργεί μια ταινία πληθωρική, όμορφη και δυνατή με ωριμότητα, ψυχραιμία, χιούμορ, ειρωνεία και  τη γνωστή δόση τρέλας που χαρακτηρίζει όλο το έργο του. Οι προσωπικότητες, η εμφάνιση των ηρώων του, οι πάμπολλες διαβρωτικές ατάκες τους  και ο κωμικός τόνος απλά διασκεδάζουν το δύσκολο εγχείρημα της παρείσφρησης στην ΚΚΚ και τις ανησυχητικές εξελίξεις του παρόντος.  Οι πρωταγωνιστές του John David Washington (ο γιος του Ντένζελ ως Ron) και Adam Driver (ως Flip) αποδεικνύονται ιδανική επιλογή. Απολαυστικοί είναι και οι δευτεραγωνιστές του Laura Harrier, Alec Baldwin, Robert John Burk και Topher Grace. Σε ένα μικρό αλλά απολύτως αναγκαίο ρόλο για την σύνδεση παρελθόντος-παρόντος συναντάμε τον γνωστό τραγουδοποιό και  ακτιβιστή Harry Belafonte. Η φωτογραφία είναι ζεστή βοηθάει στην ρεαλιστική παρουσίαση της εποχής της αμφισβήτησης και η μουσική στηρίζεται σε όλο το φάσμα του ρυθμού των εγχρώμων της δεκαετίας του ΄70.
Το «BlacKkKlansman» κέρδισε 42 Βραβεία σε 189 υποψηφιότητες, θεωρείται  η καλύτερη ταινία του Spike Lee και μια από τις καλύτερες που αγωνίστηκαν το 2019 για τα Βραβεία της Ακαδημίας των ΗΠΑ. Κέρδισε μόνον το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου. Η αλλεργία της Ακαδημίας σε οτιδήποτε κάνει κριτική στη σύγχρονη Αμερική και το φλεγόμενο παρόν της, του στέρησε το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας αποδεικνύοντας ότι στις ΗΠΑ ο ρατσισμός είναι ολοζώντανος.  Το φιλμ βραβεύτηκε επίσης  με το Grand Prize της Κριτικής Επιτροπής του Φεστιβάλ των Καννών γιατί πετυχαίνει να  υπενθυμίσει την επικαιρότητα της θεματολογίας του. Όπως λέει και ο ίδιος ο Lee: «Η ταινία είναι για το τώρα, όχι για το τότε»… «Η δουλειά μας ως σκηνοθέτες και δημιουργοί είναι να ενώνουμε τις ιστορίες εποχής με το παρόν. Και για να καταλάβουμε το σήμερα πρέπει να κοιτάξουμε με ανοιχτά τα μάτια την υφή της Ιστορίας μας. Το υλικό πάνω στο οποίο χτίστηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Στους τάφους των ιθαγενών και στις πλάτες των σκλάβων...». «Όσα συμβαίνουν σήμερα, δεν ξεπετάχτηκαν από το πουθενά. Ο ρατσισμός δεν είναι ένα θέμα που λύθηκε ποτέ. Δεν τον αντιμετωπίσαμε ποτέ. Ζούμε ένα πολύ άσχημο, αποτρόπαιο, κεφάλαιο στην ιστορία της Αμερικής που οι λευκοί εξτρεμιστές χαίρουν την προστασία της ηγεσίας. Πρέπει να ξυπνήσουμε όμως!»
To trailer εδώ:
https://www.youtube.com/watch?time_continue=25&v=7tgMuagdEhc

Δημοσιεύθηκε στις 2 November 2019 | 9:06 am


ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΑΣ ΛΑΜΠΡΟΥ - ΑΡΣΕΝΗ

ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΟΚΠΑΔΒ και ΑΝΤΙΔ/ΡΧΟΥ

"Διαβολήν μίσει..." (να μισείς την συκοφαντία)

Επειδή σε ιντερνετική "ανεξάρτητη" σελίδα διαβάσαμε με έκπληξη την προσπάθεια απαξίωσης της ορθής διοικητικής και διαχειριστικής διοίκησης του ΟΚΠΑΔΒ που αφορά την σύνταξη του Προϋπολογισμού του έτους 2020, ενημερώνουμε επίσημα σε περίπτωση που η κα Χρυσοπούλου δεν το γνωρίζει ή δεν είχε ενημερωθεί ενωρίτερα, ότι το σχέδιο του  Προϋπολογισμού για το 2020 του ΟΚΠΑΔΒ, είχε ήδη εγκριθεί από την τακτική συνεδρίαση του ΟΚΠΑΔΒ με την υπ. αριθ. απόφαση 50/20.9.2019
(ΑΔΑ: ΩΣΑΟΟΛΔ0-Ξ0Γ - Κατάρτιση σχεδίου Προϋπολογισμού του Ν.Π.Δ.Δ. «Οργανισμός Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης Δήμου Βριλησσίων» έτους 2020)

Υποβλήθηκε δε ως οφείλαμε  στο Παρατηρητήριο Οικονομικής αυτοτέλειας των Ο.Τ.Α το οποίο γνωμοδότησε θετικά και το δημοσίευσε την Παρασκευή  25/10/2019,(είναι στην διάθεση του κάθε ενδιαφερόμενου) .

Θεσμικά εφ΄ όσον εγκρίθηκε και στάλθηκε  η γνωμοδότηση του αρμόδιου οργάνου, θα μπορούσαμε να τον υποβάλλουμε απευθείας στην Οικονομική επιτροπή.
Όμως για λόγους διαφάνειας και για ενημέρωση του σώματος των μελών του Δ.Σ αναφορικά με την θετική γνώμη του αρμόδιου ανώτερου οργάνου, το υποβάλαμε εκ νέου στο Δ.Σ του ΟΚΠΑΔΒ

Το γεγονός ότι ενημερώσαμε το σώμα για την θετική γνώμη του αρμόδιου οργάνου, θεωρείται κραυγαλέα καταστρατήγηση των αρχών που διέπουν την κατάρτιση του προϋπολογισμού?

Δεν υπήρξε αλλαγή ούτε μεταβολή!συνεπώς δεν ισχύουν όσα γράφονται στο δημοσίευμα της υποτιθέμενης "ανεξάρτητης" σελίδας ..

Διαπιστώνουμε όμως ότι τελικά  τις δηλώσεις της κας Χρυσοπούλου πρέπει να τις διαβάζουμε από το τέλος προς την αρχή, διότι πέραν από τις αντιπολιτευτικές κραυγές τίποτα δεν είναι πάνω από την διαφάνεια που επιτάσσει ο νόμος. Ο Νόμος λοιπόν λέει ό,τι αρμόδιο όργανο για την επικύρωση του Προϋπολογισμού του ΟΚΠΑΔΒ είναι η Οικονομική επιτροπή η οποία δυστυχώς για εκείνη συνεδριάζει  την 8η πρωινή.
Εκεί λοιπόν υπό το φως του ήλιου ο κάθε σύμβουλος της συμπολίτευσης και της αντιπολίτευσης μπορούν να καταθέσουν εναλλακτική πρόταση όπως ακριβώς επιτάσσει ο νόμος.
Σήμερα δε εστάλη η πρόσκληση στα μέλη της Οικονομικής επιτροπής, συνεπώς παρέχεται όλο το χρονικό διάστημα για να συντάξουν οποιαδήποτε πρόταση επιθυμούν για το 10% του προϋπολογισμού του δήμου.
Σημειώνουμε δε ότι η ορθή σύνταξη του προϋπολογισμού επιβεβαιώθηκε και από την θετική γνώμη που εξέφρασε γραπτώς το αρμόδιο προς έλεγχο κρατικό όργανο.

Άξιο δε αναφοράς είναι το γεγονός ό,τι η διοίκηση Μανιατογιάννη συντάσσει προϋπολογισμό 2.500.000 ευρώ ενώ οι προηγούμενες διοικήσεις συνέτασσαν προϋπολογισμό λίγο πάνω από το μισό του συγκεκριμένου ποσού γεγονός που από μόνο του αποδεικνύει την διόγκωση των κοινωνικών δράσεων και παροχών προς τους πολίτες του δήμου.

Οι όποιες κραυγές απ΄όπου και αν προέρχονται δεν θα μας εμποδίσουν να συνεχίσουμε να λειτουργούμε με γνώμονα την ανάπτυξη της κοινωνικής πολιτικής στον δήμο μας..

Η ανεπάρκεια όλων κρίνεται εκ του αποτελέσματος!! και μάλιστα την εποχή της οικονομικής κρίσης και όχι των παχειών αγελάδων ..



Β.ΑΡΣΕΝΗ-ΛΑΜΠΡΟΥ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο.Κ.Π.Α.Δ.Β
ΑΝΤΙΔ/ΡΧΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
- ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Δημοσιεύθηκε στις 2 November 2019 | 9:02 am


Η ζωή ενός σύγχρονου Αγίου της εκκλησίας μας

Του Μάριου Λευθεριώτη

Ενα προσωπικό αφιέρωμα μιας ταινίας και μερικών αναμνήσεων, από την ζωή 25 ετών κοντά στον μακαριστό π. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΥΛΟ.

Το κινούμενο κείμενο είναι από τον Ύμνο της Αγάπης του Αποστόλου Παύλου (13ο Κεφάλαιο της Προς Κορινθίους Α' Επιστολής), ενσάρκωση της οποίας ήταν, σ’ όλη του τη ζωή, ο πατέρας Κωνσταντίνος. Αγάπη, πίστη, ελπίδα, μακροθυμία, ανεκτικότητα ..!

Ο Χριστός είναι γλέντι, έλεγε, ακόμη και ο θάνατος ! Εδώ που μπαίνετε, στην εκκλησία, φώναζε στους παραστρατημένους και καμιά φορά επικίνδυνους ανθρώπους, έχετε δύο μόνο επιλογές : Να μας βάλετε βόμβα και να μας τινάξετε όλους στον αέρα ή, να γίνετε Άγιοι, τίποτε λιγότερο. Και έμεναν μαζύ του όλοι, κάνοντας τον προσωπικό τους αγώνα ..

Αποκαλούσε τον εαυτό του «σκουπιδιάρη» γιατί σ’ αυτόν αδειάζαμε όλοι μας τα βαρίδια της ψυχής μας και μηδενίζαμε το κοντέρ των αμαρτιών.. Οργιζόταν όταν του μιλούσαν για ψυχιάτρους. Πως είναι δυνατόν, έλεγε, να θεραπεύσουν την ψυχή, αφού τους είναι τελείως άγνωστη. Μόνο ο Θεός την θεραπεύει με το Μυστήριο της Εξομολόγησης και την ειλικρινή συμμετοχή του πιστού. Πλήθος οι ώρες εξομολόγησης κάθε εβδομάδα σε παιδιά, φοιτητές, μεγαλύτερους σαν εμάς, ανεξαρτήτως προέλευσης και εθνικότητας.

Χιλιάδες τα πνευματικά του παιδιά και όλους, μας θυμόταν και μας αποκαλούσε με το μικρό μας όνομα, γιατί έλεγε και το πίστευε, ότι είμαστε μοναδικοί .. Ατέλειωτες οι ομιλίες του, Πέμπτες, Σάββατα, το «ράδιο παράγκα» στο σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος, κι’ εκείνες οι αξέχαστες καλοκαιριάτικες βραδιές, ξαπλωμένοι στο γρασίδι, εκατοντάδες διψασμένοι για την αλήθεια, αμφιθεατρικά μπροστά του, να ακούμε αναλύσεις από τα γεροντικά, που πάντα έφταναν σε προσωπικό επίπεδο και πέρναμε απαντήσεις για τα προβλήματά μας ..

Μαθήματα βυζαντινής μουσικής, αγιογραφίας, τραγούδι με τα παιδιά, ακόμη και στα νήπια δίδασκε, εκδρομές, ταξίδια, σεμινάρια Αρχαίων Ελληνικών, παραδοσιακών χορών, ομαδικών αθλημάτων, ξένων γλωσσών, χρυσοκεντητικής, παραδοσιακών οργάνων (κανονάκι), κλασικής μουσικής (βιολί), καθημερινό αρχονταρίκι και βέβαια κάθε ημέρα όλες οι Ακολουθίες, Μεσονυκτικό, Όρθρος, Θεία Λειτουργία, Ώρες, Εσπερινός και Απόδειπνο με Χαιρετισμούς, από τα χαράματα μέχρι αργά το βράδυ ..! Πως τα προλάβαινε  όλα αυτά και έκανε και την προετοιμασία για τις ομιλίες και τις εκπομπές στο ραδιόφωνο, πότε και πόσο κοιμόταν ; μόνο αυτός το γνώριζε και η πρεσβυτέρα του η κ. Βούλα, η ακούραστη σύντροφος της ζωής του !

Κοινωνικό έργο, συσσίτια, έργα στην Εκκλησία της Παναγίτσας της Γλυφάδας. Διακόσια εκατομμύρια Δραχμές, μου είχε πει ο ίδιος ότι θα στοίχιζαν μόνο τα έργα περιβάλλοντος χώρου, με τις παιδικές χαρές, το γήπεδο βόλεϋ και το κτίσμα για την τελετή των Φώτων, εκτός από τα έργα της πλευρικής και υπόγειας επέκτασης του Ναού μαζύ με το κωδονοστάσιο που δεν υπήρχε. Δεν είχε πάντα όλα τα χρήματα, αλλά αυτά του ερχόταν, όταν τα χρειαζόταν, με την πρόνοια του Θεού .. Κάποτε, μου είχε πει, ότι χρειαζόταν 72 εκατομμύρια Δραχμές για να πληρώσει τον εργολάβο και δεν τα είχε και την ίδια ημέρα του παρουσιάστηκε μιά κυρία και του είπε «πατέρα πούλησα χθες ένα διαμέρισμα που είχα και πήρα 72 εκατομμύρια, πάρε τα εσύ για τα έργα σου, εγώ δεν τα χρειάζομαι !!!»

Εξ άλλου, σε μιά επικίνδυνη εποχή αντιδράσεων, διαμαρτυριών και επαναστάσεων που ζούσαμε, μας καλούσε όλους να κάνουμε την μεγαλύτερη επανάσταση που υπάρχει, να γίνουμε ΑΓΙΟΙ !

Έτσι απλά.

Έλεγε, η ζωή και ο θάνατος είναι ένα γλέντι, γλεντείστε το, σηκωθείτε από τον καναπέ, θυσιαστείτε για τους άλλους και γίνετε ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΕΣ, γίνετε ΑΓΙΟΙ !!!

Ήταν ο παπά-Κώστας μας, ο γλεντζές ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ !!!

«Κι αν κάθε γλώσσα ανθρώπου ή αγγέλου μιλάω αλλά αγάπη δεν έχω, σαν τον χαλκό τον κούφιο αντηχώ και σαν το κύμβαλο κρότους βγάζω ...

...Η αγάπη συγχωρεί, προσφέρει, η αγάπη δεν ζηλεύει, η αγάπη δεν μεγαλοπιάνεται, δεν καυχιέται, δεν κάνει τίποτε άσχημο, τίποτε δικό της δεν λογαριάζει, δεν θυμώνει, δεν θέλει το κακό, με το άδικο δεν χαίρεται, χαίρεται με το αληθινό∙ όλα τα αγκαλιάζει, όλα τα πιστεύει, σε όλα ελπίζει, όλα τα αντέχει .....»

Η μουσική της ταινίας είναι το πασίγνωστο Μινόρε της Αυγής που εξυμνεί την Αγάπη και την Αφοσίωση. Ευαίσθητο ρεμπέτικο τραγούδι της παράγκας και των απλών και καμιά φορά περιθωριακών ανθρώπων του λαού, που ήταν δίπλα τους ο πατέρας σ’ όλη του τη ζωή ..!

Ξύπνα, μικρό μου, κι άκουσε

κάποιο μινόρε της αυγής,

για σένανε είναι γραμμένο

από το κλάμα κάποιας ψυχής.


Το παραθύρι σου άνοιξε

ρίξε μου μια γλυκιά ματιά

Κι ας σβήσω πια τότε, μικρό μου,

μπροστά στο σπίτι σου σε μια γωνιά.


Πρέσβευε υπερ ημών πατέρα Κωνσταντίνε στον Χριστό, από τους Ουρανούς που βρίσκεσαι τώρα !


Μάριος Λευθεριώτης

https://marlef.blogspot.com

Δημοσιεύθηκε στις 2 November 2019 | 8:55 am


Σήμερα τα βιωματικά σεμινάρια εφήβων και νέων

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ - ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

Σήμερα Σάββατο 2/11/2019 πραγματοποιείται η 2η συνάντηση των εφήβων και νέων στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Βριλησσίων. 12.00-14.00 και 14.00-16.00. Όποιος δεν είχε προλάβει το 1ο μπορεί να δηλώσει επίσης συμμετοχή.

Δημοσιεύθηκε στις 2 November 2019 | 8:48 am


"ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ"

Ομιλία του Ιωάννη Αυγουστάτου την Κυριακή 10 Νοεμβρίου 2019

Αίθουσα ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ Πάρκο ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ (πρώην ΤΥΠΕΤ)

Μπακογιάννη - Πλαταιών, Βριλήσσια

Ο Πολιτιστικός - Αθλητικός Οργανισμός σας προσκαλεί να παρακολουθήσετε την ομιλία του Ιωάννη Αυγουστάτου "ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ", με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του "ΦΩΣ ΣΕ ΔΡΑΣΗ Το Εγχειρίδιο του Πνευματικού Ακτιβιστή". Θα ακολουθήσει συζήτηση με τους ακροατές.

Ώρα έναρξης 18:30
Είσοδος ελεύθερη

Σύντομο βιογραφικό - Ιωάννης Αυγουστάτος
Σπούδασε ιατρική και χειρουργική στο πανεπιστήμιο «La Sapienza» (Λα Σαπιέντσα) της Ρώμης, απ’ όπου αποφοίτησε με άριστα και ειδικεύτηκε στην Ψυχιατρική στην Ελλάδα. Εκπαιδεύτηκε στη Γνωσιακή ( Cognitive therapy) και στην Ομαδική (Analytic Group Psychotherapy) ψυχοθεραπεία. Μελετητής κοινωνικών και φιλοσοφικών ζητημάτων, δίνει συχνά διαλέξεις και αρθρογραφεί. Συντονίζει Ομάδες Αυτογνωσίας, αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής κατεύθυνσης. Διδάσκει από το 2.000 στο Δημοτικό Λαϊκό Πανεπιστήμιο του Δήμου Αγίας Παρασκευής.
Για 5 χρόνια επιμελήθηκε και παρουσίασε την τηλεοπτική εκπομπή “Ενδοσκοπήσεις”, με ψυχολογικούς και φιλοσοφικούς στοχασμούς και πρόσφατα ξεκίνησε την παραγωγή ραδιοφωνικών εκπομπών στο διαδίκτυο. Είναι δημιουργός αρκετών εξειδικευμένων ιστοσελίδων και blogs καθώς και πολλών θεματικών ομάδων σε Κοινωνικά Δίκτυα.
Διοργανώνει φιλοσοφικούς περιπάτους και από το 2014 καθιέρωσε μηνιαίες ανοιχτές συναντήσεις του «Φιλοσοφικού Καφενείου» στην Αθήνα, θεσμός που συνεχώς επεκτείνεται και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος (Θεσσαλονίκη, Κατερίνη, Σέρρες, Καβάλα, Χαλκίδα) και στην Κύπρο. Το Φθινόπωρο του 2018 ξεκίνησαν οι μηνιαίες προβολές αφυπνιστικών ταινιών με ακόλουθη συζήτηση, ανοιχτές στο κοινό.
Είναι μέλος οργανισμών για την προστασία της φύσης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχει ιδρύσει το “ΦΩΣ ΣΕ ΔΡΑΣΗ”, μια Κίνηση, που συνθέτει την πνευματικότητα με την ανιδιοτελή ακτιβιστική δράση.
Το 2017 κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Το Εγχειρίδιο του Πνευματικού Ακτιβιστή», από τις εκδόσεις Δρόμων, που αποτελεί έναν οδηγό για την ατομική ευημερία και την συλλογική Ευτοπία.
Συντονίζει εθελοντικά ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης στο σύλλογο καρκινοπαθών ΚΕΦΙ. Διαμένει και εργάζεται ιδιωτικά στην Αγία Παρασκευή, όπου διευθύνει το Κέντρο Ψυχικής Θεραπείας και Ανάπτυξης.

Δημοσιεύθηκε στις 2 November 2019 | 8:44 am


Γ. Πισιμίσης: 15 στρέμματα ενός πολύτιμου δημοτικού χώρου

Στην είσοδο των Άνω Βριλησσίων έχει μετατραπεί σε χώρο για μπάζα και πάρκινγκ
ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΙΣΙΜΙΣΗ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΤΟΥ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΥ: "ΝΕΑ ΠΝΟΗ ΓΙΑ ΤΑ ΒΡΙΛΗΣΣΙΑ":
"15 στρέμματα ενός πολύτιμου δημοτικού χώρου στην είσοδο των Άνω Βριλησσίων (Λ. Πεντέλης, Β. Ηπείρου, Λ. Αναπαύσεως) έχουν διαμορφωθεί σε χώρο απόθεσης οικοδομικών υλικών και στάθμευσης αυτοκινήτων. Παρά την προεκλογική συζήτηση για άμεση αξιοποίηση του συγκεκριμένου οικοπέδου και την δημιουργία χώρου πρασίνου και παιδοτόπου, η Δημοτική Αρχή εμφανίζεται παγερά αδιάφορη για την παρακμιακή του εξέλιξη. Μια εξέλιξη που μας βρίσκει κάθετα αντίθετους. Προγραμματικά, άλλωστε, η Νέα Πνοή είχε καταθέσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανάπλασης του χώρου αυτού και σύνδεσής του με το πάρκο της π. Ναυτικής Βάσης.
Στο τελευταίο Δημοτικό Συμβούλιο ζητήσαμε για άλλη μια φορά έκτακτη σύγκληση του Δ.Σ. με μοναδικό θέμα το ζήτημα του πάρκου της π. Ναυτικής Βάσης και του άμεσα σχετιζόμενου για εμάς χώρου στην είσοδο των Άνω Βριλησσίων. Η Διοίκηση δεσμεύτηκε να το συγκαλέσει άμεσα. Αναμένουμε...
Ενδεικτικές φωτογραφίες από την τωρινή κατάσταση του χώρου:"




Δημοσιεύθηκε στις 31 October 2019 | 5:17 pm


ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ

ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΒΡΙΛΗΣΣΙΩΝ - ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

Συνάδελφοι, συναδέλφισσες,
Εδώ και ενα χρόνο, παρακολουθούμε την συνεχή και συστηματική προσπάθεια διάλυσης των λειτουργιών του Συλλόγου και των διαδικασιών μας, από τον Προέδρου του Συλλόγου - Δ/ντή της Υπηρεσίας Καθαριότητας, Σωκράτη Κουκλάδα και την Ταμία, Εύη Καλουμέρη που ανήκουν στην ίδια παράταξη
Αυτό τεκμηριώνεται από τα παρακάτω αδιαμφισβήτητα γεγονότα:
• Πέρασε ενας ολόκληρος χρόνος για να γίνει η 1η Γενική Συνέλευση και μάλιστα ύστερα από την απαίτηση των άλλων παρατάξεων του Δ.Σ, ενώ σύμφωνα με το καταστατικό μας, έπρεπε ήδη να έχει γίνει από το πρώτο τρίμηνο του 2019.
• Το ΔΣ πήρε απόφαση για αποχή από την αξιολόγηση κατα πλειοψηφία και ο πρώτος που έκανε αξιολόγηση ήταν ο Πρόεδρος - Διευθυντής, αδιαφορώντας για την απόφαση του ΔΣ στο οποίο προεδρεύει.
• Το τελευταίο διάστημα είναι γνωστό οτι είχαμε μια σειρά κινητοποιήσεων και απεργιών ενόψει του πολυνομοσχεδίου που χτυπάει τα συνδικάτα, τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας και ανοίγει την πόρτα φαρδιά πλατιά στις ιδιωτικοποιήσεις των υπηρεσιών μας.
Ενόψει αυτών των κινητοποιήσεων κάναμε προσπάθεια να βρούμε τον Πρόεδρο για να συγκαλέσει άμεσα έκτακτο Δ.Σ. με στόχο την ενημέρωση και την οργάνωση κυρίως στις υπηρεσίες που προίσταται ο Πρόεδρος (καθαριότητα, Πράσινο, Ηλεκτροφωτισμός).
Μετά από αλεπάλληλα τηλεφωνήματα που έκανε η Αντιπρόεδρος  Ειρήνη  Παπαδάτου στον Πρόεδρο και αφού δεν απάντησε, ενημερώσαμε την Ταμία και αποφασίσαμε να συγκαλέσουμε (ως πλειοψηφία) έκτακτο ΔΣ για την Δευτέρα 21/10 και ώρα 12.00.
Λίγο πριν ξεκινήσει το ΔΣ ζητήσαμε την σφραγίδα του συλλόγου για να πρωτοκολληθεί απόφαση του ΔΣ που ήδη είχε ληφθεί πλειοψηφικά στις 7/10/19. Ο Πρόεδρος με πρωτοφανή τραμπούκικη συμπεριφορά φωνάζει και σπρώχνει  βίαια την Γραμματέα, Κατερίνα Κασιμάτη και το μέλος του ΔΣ, Βίκυ Χαλκιά. Κλειδώνει την σφραγίδα φωνάζοντας “αφού δεν συμφωνώ εγώ δεν υπάρχει απόφαση σε μένα δεν περνάνε αυτά”. Αποχωρεί προκλητικά πριν ξεκινήσει το ΔΣ και μετά από λίγα λεπτά εξαφανίζεται και η ταμίας.
Το ΔΣ συνεδρίασε με τα τρία εναπομείναντα μέλη όπου αποφασίσαμε να οργανώσουμε τη δράση μας σύμφωνα με τον προγραμματισμό της ΠΟΕ-ΟΤΑ.
• Καταγγείλαμε την διαλυτική και τραμπούκικη στάση του Προέδρου και την συστηματική υπονόμευση των διαδικασιών μας από τα μέλη της Αδέσμευτης Ενωτικής Κίνησης.
•   Αποφασίσαμε να συγκαλέσουμε έκτακτη Γενική Συνέλευση.
• Γυρίσαμε τους χώρους δουλειάς για την καλύτερη οργάνωση των κινητοποιήσεων και της Γενικής Συνέλευσης.
• Αποφασίσαμε να παραστούμε στο Δημοτικό Συμβούλιο και να καταθέσουμε ψήφισμα για την απόσυρση του άρθρου 179.  


Σε όλη αυτή την προσπάθεια ο Πρόεδρος και η Ταμίας όχι μόνο ηταν εξαφανισμένοι αλλά σύμφωνα με μαρτυρίες συναδέλφων:
• O Πρόεδρος καθύβρισε χυδαία και απείλησε τον συνάδελφο που ενημέρωσε τους εργαζόμενους για την Γ.Σ. μέσω των δελτίων κίνησης (ενημέρωση που γίνεται κάθε φορά που έχουμε Γενική Συνέλευση).
• Από την υπηρεσία καθαριότητας (με εντολή ποιου???) ειδοποιούσαν τηλεφωνικά τους συναδέλφους οτι η ΓΣ ακυρώθηκε.
• H Ταμίας κατέβασε την αφίσα του Συλλόγου που καλούσε σε ΓΣ. ενώ όταν έγινε αντιληπτή από συνάδελφο που διαμαρτυρήθηκε, λιποθύμησε και του έκανε αναφορά!!!
Πίσω από τον έντονο διαπληκτισμό που έγινε με τον συνάδελφο που διαμαρτυρήθηκε για την υπονόμευση της Γενικής Συνέλευσης, προσπαθούν να κρύψουν την γύμνια τους χρησιμοποιώντας θέματα υγείας και δεν απαντούν στην ουσία του θέματος, που δεν είναι άλλη, από την υπονόμευση της συνδικαλιστικής δράσης από τους ίδιους τους συνδικαλιστικούς εκπροσώπους των εργαζομένων του δήμου μας!!!
Είναι ξεκάθαρο οτι ο Πρόεδρος Σωκράτης Κουκλάδας και η Ταμίας Εύη Καλουμέρη, σαμποτάρουν συστηματικά τη συλλογική μας δράση, δεν αποδέχονται τη δημοκρατική λειτουργία, τις πλειοψηφικές αποφάσεις και χρησιμοποιούν την υπηρεσιακή τους ιδιότητα για να λειτουργήσουν σαν απεργοσπαστικός μηχανισμός.
Ο βρώμικος ρόλος που παίζουν, έχει στόχο να μετατραπεί ο σύλλογος μας σε μηχανισμό στήριξης και ευχαριστιών της κάθε Διοίκησης κάτι που κάνουν οι ίδιοι διαχρονικά!!!
Δεν θα επιτρέψουμε τέτοιες αντιλήψεις γιατί πιστεύουμε οτι ο Σύλλογος Εργαζομένων πρέπει να λειτουργεί αυτόνομα και διεκδικητικά και όχι σαν παράρτημα της εκάστοτε Διοίκησης.
Kαλούμε τους συναδέλφους να απομονώσουν και να καταδικάσουν τέτοιες τακτικές να περιφρουρήσουν την ενότητα και την αγωνιστικότητα του συλλόγου μας.

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
ΔΗΜΟΥ ΒΡΙΛΗΣΣΙΩΝ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ
(Δ.Α.Σ.) ΒΡΙΛΗΣΣΙΩΝ 

Δημοσιεύθηκε στις 31 October 2019 | 5:05 pm


Στις εορταστικές εκδηλώσεις για την επέτειο

 Της 28ης Οκτωβρίου ο Περιφερειάρχης Αττικής Γ. Πατούλης - φωτογραφίες

Γ. Πατούλης: «Έχοντας ως φωτεινό παράδειγμα αλλά και πρότυπο τη στάση των ηρώων του 40, οφείλουμε όλοι να διασφαλίσουμε την ενότητα και την ομοψυχία για το καλό της πατρίδας μας και να την οδηγήσουμε στην αναγέννηση»

Στο πλαίσιο των τιμητικών εκδηλώσεων που διοργάνωσε η Περιφέρεια Αττικής για τον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου, ο Περιφερειάρχης Γ. Πατούλης  παρακολούθησε σήμερα το πρωί στον Καθεδρικό Ναό Αθηνών τη Δοξολογία, προεξάρχοντος του Επισκόπου Ωρεών κ. Φιλοθέου.

Παρόντες ήταν επίσης η υπ. Παιδείας Ν. Κεραμέως, ο Δήμαρχος Αθηναίων Κ. Μπακογιάννης, ο βουλευτής της ΝΔ Κ. Μπογδάνος εκπροσωπώντας της βουλή, o βουλευτής Γ. Κυρανάκης εκπροσωπώντας τη ΝΔ, ο Υπαρχηγός ΓΕΕΘΑ Αντιναύαρχος Ιωάννης Παξιβανάκης, βουλευτές, ο Αντιπεριφερειάρχης Κεντρικού Τομέα Γ. Δημόπουλος και πλήθος κόσμου.

Ακολούθως κατέθεσε στεφάνι στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη και κατόπιν παρακολούθησε τη μαθητική παρέλαση μαζί με την υπ. Παιδείας Ν. Κεραμέως, την υφυπ. Εργασίας Δ. Μιχαηλίδου και τον Δήμαρχο Αθηναίων K. Μπακογιάννη.
Στην παρέλαση συμμετείχαν όλα τα σχολεία της Α' Αθηνών (δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια), με τον σημαιοφόρο τους και πέντε παραστάτες το καθένα, η ομάδα των Special Olympics, καθώς επίσης και οι πρόσκοποι.

Σε δηλώσεις του ο Περιφερειάρχης Αττικής  τόνισε: «Σήμερα είναι μια ημέρα μνήμης, συγκίνησης και περηφάνιας για όλους τους Έλληνες. Παράλληλα είναι μία ευκαιρία να αποτίσουμε φόρο τιμής σε όλους τους ήρωες του 1940 που ύψωσαν το εθνικό τους ανάστημα, λέγοντας ένα ηχηρό «όχι» στο φασισμό και στον ολοκληρωτισμό. Έχοντας ως φωτεινό παράδειγμα αλλά και πρότυπο τη στάση τους, οφείλουμε όλοι να διασφαλίσουμε την ενότητα και την ομοψυχία για το καλό της πατρίδας μας.
Μακριά από ιδεοληψίες που κράτησαν τη χώρα μας πίσω και πέρα από κομματικές ταυτότητες, οφείλουμε να δώσουμε και εμείς με τη σειρά μας τη δική μας μάχη, για να οδηγήσουμε την Ελλάδα μας στην εθνική αναγέννηση».

ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ
Τηλ.: 213-2063501, 504, 807, 210-6993404 Fax: 213-2063513 Ε-mail: [email protected]









Δημοσιεύθηκε στις 30 October 2019 | 9:29 pm


ΠΕΡΙ ΚΕΚΟΙΜΗΜΕΝΩΝ

ΜΕΛΕΤΗ  ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Του Κωνσταντίνου Γιώτη

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
Πρόλογος
Εισαγωγή

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙ ΚΕΚΟΙΜΗΜΕΝΩΝ
ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

1. Η αρχική φύση του ανθρώπου.
2. Το γεγονός του θανάτου στην Ορθόδοξη Θεολογία ως συνέπεια της Πτώσης του ανθρώπου.
3. Αρχή δημιουργίας του ανθρώπου. Οι ψυχές των κεκοιμημένων ζουν.
4. Τόπος όπου ζουν οι ψυχές των κεκοιμημένων.
5. Φόβος θανάτου.
6. Θάνατος νηπίου - Θάνατος νέων - Εκδημία Αγίου - Άγια λείψανα.
7. Νεκροταφείο ή κοιμητήριο;
8. Εικόνα Κυρίου στον κεκοιμημένο. Ταφή ή καύση νεκρών.
9. Το δισύνθετο του ανθρώπου κατά την αγιογραφική και πατερική παράδοση.
10. Οι τρεις θεωρίες ενώσεως ψυχής και σώματος. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης και η διδασκαλία του περί κατασκευής του ανθρώπου από τον Θεό.
11. Η περί κατασκευής του ανθρώπου διδασκαλία του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης.
12. Η περί ψυχής διδασκαλίας της Μυστικής Θεολογίας.
13. Η ψυχή «κατ’ εικόνα» Θεού και η πορεία προς το «καθ’ ομοίωσιν».
14. Η περί ψυχής διδασκαλία των Νηπτικών Πατέρων.
15. Μνημόσυνο - Τρισάγιο - Ψυχοσάββατα.
16. Δευτέρα Παρουσία - Τελική Κρίση.
17. Η ανάσταση των νεκρών.

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙ ΚΕΚΟΙΜΗΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

1. Ο θάνατος και ο «Κάτω Κόσμος» στην αρχαία ελληνική παράδοση.
2. Φιλοσοφική θεώρηση του θανάτου.
3. Ορφισμός.
4. Η αθανασία της ψυχής στον Πλάτωνα. Θεωρία της ανάμνησης.
5. Η συστηματική ανάλυση για την ψυχή κατά τον Αριστοτέλη.
6. Επικούρειες απόψεις γύρω από το Περί Ψυχής ζήτημα.
7. Η στωική σκέψη - Η στωική ψυχή.
8. Η ψυχή του ανθρώπου στη φιλοσοφία και τη θεολογία.
9. Νεκρικές τελετουργίες στον Όμηρο.
10. Η κηδεία του Πατρόκλου (Ιλιάδα Ψ, 1-257).
11. Η κηδεία του Έκτορα (Ιλιάδα Ω, 778-805).
12. Η κηδεία του Αχιλλέα (Ιλιάδα Ω, 15-97).
13. Πένθος και θρήνος στα Ομηρικά Έπη.
14. Ο θάνατος και η ταφή στην κλασική Ελλάδα.
15. Οι Κάτινες - Ο ολοφυρμός - Χώροι ταφής.
Σύνοψη
Βιβλιογραφία

Η μελέτη αυτή πραγματοποιείται στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών του τμήματος Ορθόδοξης Θεολογίας του ΕΑΠ. Επιβλέποντες καθηγητές και αρωγοί της προσπάθειας αυτής είναι ο κ. Γεώργιος Φίλιας και ο κ. Κωνσταντίνος Μαντζανάρης, τους οποίους και ευχαριστώ θερμά.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η αγωνιώδης αναζήτηση του ανθρώπου για τα υπαρξιακά θέματα και ειδικά για το μυστήριο του θανάτου, που αποτελεί και το μεγαλύτερο φόβο του, όπως και για το μυστήριο της ψυχής και πού αυτή πηγαίνει, παραμένει πάντοτε επίκαιρη. Ο σύγχρονος άνθρωπος, ζώντας μέσα σε ένα κοσμικό περιβάλλον, όπου η επιστήμη και η τεχνολογική ανάπτυξη οριοθετούν τη ζωή του, εγκλωβισμένος στα αυστηρά όρια του αριστοτελικού ορθολογισμού, στέκεται με φόβο και αμηχανία ενώπιον γεγονότων, όπως είναι η ζωή, ο θάνατος, η πιθανή μετά θάνατον ζωή, η έννοια της ψυχής και η θέση της μετά το τέλος της ζωής. Η ανάμνηση των κεκοιμημένων προσφιλών μας προσώπων μάς οδηγεί αναπόφευκτα στο ερώτημα τί συμβαίνει μετά θάνατον, εάν υπάρχει ζωή στο επέκεινα, τι είναι ψυχή και πού αυτή πηγαίνει μετά τον θάνατο του υλικού, φθαρτού ανθρώπινου σώματος.
Εντός του συλλογικού ασυνειδήτου του ανθρώπου, η ψυχή συνδέεται με την ελπίδα για τη σωτηρία και αθανασία του ανθρώπου. Το «υπερπέραν» απασχόλησε καθόλη την ανθρώπινη ιστορία θεολόγους και φιλοσόφους. Άλλωστε, η πολυμορφία των θρησκειών συνάδει με την πολυμορφία των απόψεων για την ύπαρξη ζωής μετά θάνατον. Τί γίνεται μετά θάνατον; Υπάρχει ζωή; Τα ερωτήματα πολλά, οι απαντήσεις περισσότερες, η αλήθεια όμως μόνο μία και δίδεται υπό το φως του Ευαγγελίου του Χριστού και της θεοφώτιστης πατερικής και αποστολικής σοφίας. Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως αντικείμενο τη μνεία περί των κεκοιμημένων στη λειτουργική παράδοση της Εκκλησίας, καθώς και στην αρχαιοελληνική σκέψη.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ιστορία της ανθρωπότητας από πολύ παλιά υπήρξε μία συνεχής αναζήτηση ερμηνείας του κόσμου, των γεγονότων και του τέλους της ιστορίας. Ανέκαθεν το ενδιαφέρον των ανθρώπων στρεφόταν προς το ζωτικό ερώτημα «υπάρχει ζωή μετά θάνατον;» Πού πηγαίνουν οι ψυχές; Υπάρχει ελπίδα για προσωπική σωτηρία και αιώνια ζωή; Στην αρχαιοελληνική σκέψη η θεώρηση της ιστορίας αποτελεί μία φυσιοκεντρική και νομοτελειακή διαδικασία, η οποία ορίζεται από μία αέναη κυκλική κίνηση, όπου ο χρόνος και ο κόσμος αποτελούν μία τυχαία και συμπτωματική ροή γεγονότων και συμβάντων. Έτσι, η ιστορία του κόσμου υποτάσσεται σε αυτήν την κοσμική ανακύκληση.
Όμως για τη βιβλική πίστη, η αέναη αυτή κυκλική κίνηση ανακόπτεται, καθώς εμφανίζεται η θεϊκή δημιουργία εκ του μηδενός με αρχή και τέλος. Η ιστορία του κόσμου δεν αποτελεί φυσική νομοτέλεια, αλλά σκόπιμη ενέργεια του Θεού με στόχο την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα δεσμά της κοσμικής ανακύκλησης. Συνεπώς, ο άνθρωπος αποκτά την ελευθερία από τον Θεό, να επιλέξει ό,τι εκείνος επιθυμεί και πιστεύει για τη φυσιοκρατική νομοτελειακή αντίληψη της ιστορίας ή τη γραμμική αντίληψη του χρόνου με εσχατολογική - σωτηριολογική προοπτική.
Το ενδιαφέρον για την πιθανή μετά θάνατον ζωή είναι μεγάλο, καθώς εύλογα απασχολεί τον άνθρωπο ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Στη χριστιανική πίστη αυτό είναι απόλυτα εφικτό, ενώ στην αρχαιοελληνική σκέψη αυτό επιτυγχάνεται μέσω της τεκνογονίας ή της υστεροφημίας, (αριστοτελική θεώρηση). Πιο αναλυτικά θα ασχοληθούμε με θέματα, όπως είναι η μετάβαση από την αρχαιοελληνική φιλοσοφία στη θεολογία των Πατέρων της Εκκλησίας και ειδικότερα θα ασχοληθούμε με ζητήματα, όπως είναι ο θάνατος, ο ειρηνικός και ο βίαιος θάνατος, η έξοδος της ψυχής από το σώμα με οδυνηρό τρόπο, ο θρήνος, η κηδεία, η ταφή, η ανάσταση, τα μνημόσυνα και η ωφέλεια από αυτά νεκρών και ζώντων, οι δεήσεις ως ευεργεσία των νεκρών, η Κόλαση και ο Παράδεισος, η Δευτέρα Παρουσία με την Τελική Κρίση και τέλος θα μιλήσουμε για το περί αιωνίου ζωής αποτέλεσμα κατά τη χριστιανική πίστη, σε αντιδιαστολή με τις επικρατούσες θεωρίες της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας.

ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

1. Η αρχική φύση του ανθρώπου

Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο στο τέλος της Δημιουργίας της κτίσης με τρόπο θαυμαστό. Από το χώμα έπλασε τον υλικό άνθρωπο και του ενεφύσησε πνεύμα ζωής, καθιστώντας τον συγχρόνως δημιούργημα και εικόνα Θεού με δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας με τον Δημιουργό του μέσω ζωοποιού ενέργειας του Αγίου Πνεύματος. Σύμφωνα με τη διάταξη της θείας δημιουργίας ο άνθρωπος βρίσκεται μεταξύ των καθαρών πνευμάτων, που είναι οι άγγελοι και του ακραίου υλικού χαρακτήρα των φυσικών1. Εντός ενός τέτοιου περιβάλλοντος θείας στοργής και αγάπης δόθηκε η δυνατότητα στον άνθρωπο από τον Θεό να αναπτύξει και να καλλιεργήσει μία μοναδική σχέση ανιδιοτελούς αγάπης και κοινωνίας με τον δημιουργό του, αγγίζοντας με τη χάρη του Παρακλήτου τα όρια της τελειότητας. Το σώμα του ήταν αθάνατο, δίχως ασθένειες, με τις αισθήσεις του ασύγκριτα πιο εκλεπτυσμένες, ανεπτυγμένες και ικανές να δρουν σε ένα πολύ μεγαλύτερο φάσμα.
Ο άνθρωπος ενδεδυμένος με σώμα είχε τη δυνατότητα να κατοικεί στον Παράδεισο, στον οποίο τώρα μόνον οι άγιοι και μόνο με τις ψυχές τους μπορούν να παραμένουν έως ότου ανέλθουν τα σώματά τους μετά την ανάσταση, ώστε να ενωθούν με τις ψυχές2. Εντός του Παραδείσου ο άνθρωπος, δίχως να αποτελεί εμπόδιο το σώμα του, αντιλαμβανόταν και ερχόταν σε επαφή μέσω των αισθήσεών του με τα πνεύματα και κοινωνούσε με τον Θεό. Δυστυχώς όμως, όπως περιγράφεται στο τρίτο κεφάλαιο της Γενέσεως, με τη συνδρομή του διαβόλου ο ίδιος αρνήθηκε και απέρριψε την αγαπητική σχέση με τον Δημιουργό του με αποτέλεσμα να απομακρυνθεί η Χάρη του Αγίου Πνεύματος από αυτόν και ο ίδιος να νεκρωθεί πνευματικά.

2. Το γεγονός του θανάτου στην Ορθόδοξη Θεολογία ως συνέπεια της Πτώσης του ανθρώπου

Τον πνευματικό θάνατο ακολούθησε και ο φυσικός ως αποτέλεσμα της διακοπής της κοινωνίας του ανθρώπου με τον Θεό. Ο θάνατος μπήκε στη ζωή του ανθρώπου σαν παράσιτο, σαν αποτέλεσμα ελεύθερης πράξης του ανθρώπου, του χωρισμού από τον Θεό3. Πλέον η Πτώση του ανθρώπου συμπαρασύρει και ολόκληρη την Κτίση, αφού παύει αυτή να λειτουργεί με την αγάπη και τη σοφία του Δημιουργού της. Η κτίση με την επίδραση της αμαρτίας του ανθρώπου τίθεται απέναντί του, ως αντίπαλος και εχθρός του. Η εμφάνιση σεισμών, πλημμυρών, ξηρασίας θέτουν ανυπέρβλητα εμπόδια στο έργο του ανθρώπου. Τώρα η γη για να δώσει τους καρπούς της και τα αγαθά της ζητάει από τον άνθρωπο να ματώσει, να την ποτίσει με τον ιδρώτα του. Η εικόνα του Θεού παραμορφώνεται στον άνθρωπο σε στυγερό δυνάστη, η φύση, τα θεούμενα ζώα εκλαμβάνουν τον πεπερασμένο εαυτό τους ως μέτρο έχοντας μάλιστα την αξίωση να είναι οι μόνοι κύριοι του πεπρωμένου τους.
Ασφαλώς κι ο Δημιουργός μπορούσε να δημιουργήσει το τέλειο δημιούργημα, ώστε να μην εισέλθει στο χώρο της ανυπακοής και της αμαρτίας, αυτό όμως θα σήμαινε και την έλλειψη ελευθερίας του ανθρώπου να κάνει εκείνος τις επιλογές του. Ο άνθρωπος αφέθηκε ελεύθερος από τον Θεό να εκλέξει ελεύθερα την αθανασία δίχως να πιέζεται από κανέναν. Ως εικόνα Χριστού πλασμένος οφείλει να ζει σύμφωνα με το αρχέτυπό του, δηλαδή Χριστοκεντρικά. Η σχέση μάλιστα εικόνας και αρχετύπου είναι οντολογική και μυστηριακή, (εσχατολογική και ευχαριστιακή) και όχι ηθική ή «μυστική» ή ψυχολογική ή οτιδήποτε άλλο5.
Με υπαιτιότητα του ανθρώπου διεκόπη η κοινωνία με τον Θεό, εισήλθε ο φόβος, ο πόνος, η λύπη και τέλος ο θάνατος στη ζωή του. Ο ίδιος παύει να είναι ο οικονόμος και ο προστάτης της Δημιουργίας, αντίθετα την εκμεταλλεύεται και συχνά την καταστρέφει. Η ζωή του δεν είναι πια μια απόλαυση, αλλά άγχος, μόχθος και δυσκολίες. Σε αυτό τον οδήγησε ο προσωπικός εγωισμός του, καθώς υπερεκτίμησε τις δυνάμεις του και θέλησε μόνος να ανέλθει στο επίπεδο του Θεού. Η εσφαλμένη συνεπώς αυτογνωσία του τον οδηγεί στη σύγχυση της γνώσης των ορίων της κτιστότητάς του και ο τρεπτός άνθρωπος βάζει κατά φαντασία στο θρόνο του Θεού τον εαυτό του6.
Συνέπεια της πτώσης του ανθρώπου είναι η απομάκρυνση της αφθαρτοποιού ενέργειας και θείας Χάρης του Αγίου Πνεύματος με αποτέλεσμα την εμφάνιση του γεγονότος του θανάτου. Συνεπώς, ο θάνατος ως αποτέλεσμα της αμαρτίας δεν είναι κάτι φυσιολογικό, αλλά είναι κάτι αφύσικο σε σχέση με τον άνθρωπο. Απλά ο Θεός ως πάνσοφος επέτρεψε τον θάνατο για να μην γίνει το κακό αθάνατο. Για τη χριστιανική αυτοσυνειδησία ο θάνατος είναι αφύσικος γιατί η αμαρτία είναι παρά φύση7. Εύκολα μπορούμε να διακρίνουμε τις συνέπειες της ανθρώπινης ανυπακοής στο θέλημα του Θεού. Υφίσταται ολοκληρωτική παραμόρφωση του ανθρώπινου προσώπου, οι σωματικές λειτουργίες εκπίπτουν σε καθαρά απλές βιολογικές, οι ψυχικές υπολειτουργούν, το συναίσθημα καλοσύνης μετατρέπεται σε συναίσθημα κακοήθειας, οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων διαρρηγνύονται και καθίστανται άκρως ανταγωνιστικές, κ.λπ. Από τη σχέση ισότητας μεταξύ των δύο φύλων8 περνάμε στο στάδιο υποταγής της γυναίκας στον άνδρα9, ενώ η αδελφική αγάπη μετατρέπεται σε αδελφικό μίσος όταν ο Κάιν σκοτώνει τον αδελφό του Άβελ10. Η οικογενειακή γαλήνη συνθλίβεται από το μίσος, οι οικογενειακές σχέσεις διαρρηγνύονται, όταν ο Νώε καταριέται το γιο του Χαμ11. Αλλά και οι ανθρώπινες σχέσεις διαρρηγνύονται με την εισβολή της αμαρτίας στη ζωή των ανθρώπων, καθώς η επικοινωνία ακυρώνεται, όπως εμφαίνεται στην αποτυχία κατασκευής του πύργου της Βαβέλ12.
Όμως η άπειρη αγάπη του Θεού δίνει την ελπίδα στον άνθρωπο ότι μπορεί μέσω των άκτιστων θείων ενεργειών να επανέλθει στην κοινωνία του Θεού, η οποία θα επιφέρει την αποκατάσταση της αθανασίας. Η άρρωστη ανθρώπινη φύση οφείλει να θεραπευθεί, να απαλλαγεί από τα δεσμά του διαβόλου που είναι ο φυσικός και ο πνευματικός θάνατος και να επιτρέψει την επαναφορά στο σωτηριολογικό - εσχατολογικό  δρόμο του Θεού. Βέβαια ο Θεός χάρισε στον άνθρωπο το αυτόβουλον και το αυτεξούσιον. Έτσι μόνον εάν ο ίδιος θελήσει, θα αποφασίσει ελεύθερα αν τελικά θα δεχθεί ή θα απορρίψει τη Χάρη του Θεού, αντιστεκόμενος στην ενέργεια του Πνεύματος13.
Η επίτευξη της σωτηρίας δεν μπορεί να καταστεί εφικτή δίχως συνεχή πνευματικό αγώνα για ηθική τελείωση και ανύψωση του ανθρώπου στα όρια, όσο είναι δυνατόν, του αρχετύπου του Χριστού. Αν και δεν υπάρχει βεβαιότητα για τελική σωτηρία, καθώς η φύση μας είναι τρεπτή, εντούτοις ο πνευματικός αγώνας δεν πρέπει να εγκαταλείπεται για κανένα λόγο∙ απεναντίας οφείλει να εντείνεται προσβλέποντας με τη βοήθεια του Παρακλήτου, στην τελική σωτηρία. Ο άνθρωπος ο οποίος αρνείται τον Χριστό, αρνείται τον ίδιο του τον εαυτό και αυτοκαταστρέφεται14.

3. Αρχή δημιουργίας του ανθρώπου.

Αντίθετα από την αρχαιοελληνική σκέψη όπου η θεώρηση της ιστορίας αποτελεί μία φυσιοκεντρική και νομοτελειακή διαδικασία, η οποία ορίζεται από μία αέναη κυκλική κίνηση, όπου ο χρόνος και ο κόσμος αποτελούν μία τυχαία και συμπτωματική ροή γεγονότων και συμβάντων, στην χριστιανική πίστη τα πράγματα διαφοροποιούνται.
Για τη βιβλική θεώρηση, η κυκλική αυτή κίνηση ανακόπτεται με την σκόπιμη παρέμβαση του Θεού, με την δημιουργία εκ του μηδενός της κτίσης και του ανθρώπου. Ο Θεός με τρόπο θαυμαστό έπλασε, την έκτη ημέρα της δημιουργίας, από χώμα τον άνθρωπο, ως κατ’ εικόνα και καθ΄ομοίωσιν Του και ενεφύσηξε σε αυτόν πνεύμα ζωής15.
Ο μεγάλος υμνωδός της Εκκλησίας μας, ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, τονίζει πως ο άνθρωπος έχει Θεία προέλευση με τεράστια αξία ως δισυπόστατο ον, αφού συνυπάρχουν ταυτόχρονα δύο κτίσεις, η αόρατη που είναι οι άγγελοι και η ορατή που είναι ολόκληρο το σύμπαν16. Συνεπώς το πλάσμα άνθρωπος αποτελείται από το σώμα (υλικό) και την ψυχή (άυλη). Σκοπός της δημιουργίας αυτής είναι η θέωση του ανθρώπου, δηλαδή η επικοινωνία του ξανά με τον Θεό. Αλλά η αμαρτία ματαίωσε την επίτευξη αυτού του στόχου. Η εμφάνιση του θανάτου, λόγω της αμαρτίας είναι πια γεγονός. Το σώμα παραδίνεται στη φθορά ενώ η ψυχή κτυπά στους ρυθμούς της Ουράνιας Βασιλείας του Δημιουργού. Η ψυχή με τρόπο οδυνηρό φεύγει από το σώμα, ως αθάνατη που είναι, για να μείνει άφθαρτη μέχρι της κοινής αναστάσεως και της επανενώσεως με το αφθαρτοποιημένο πλέον σώμα, με σκοπό να ζει αιωνίως στις ουράνιες μονές.
Άμεσα γεννάται το εύλογο ερώτημα, πού πηγαίνει η ψυχή μετά την έξοδό της από το νεκρό σώμα; Οι κεκοιμημένοι ζουν μέσω της αθάνατης ψυχής τους. Η αθάνατη ψυχή διατηρεί όλες τις πνευματικές και λειτουργικές ιδιότητες. Ήδη στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται ότι ο Θεός είπε στον Μωϋσή Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ. Ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών αλλά ζώντων17. Επίσης ο ίδιος ο Κύριός μας δίδαξε πως οι ψυχές των κεκοιμημένων ζουν. Από το γεγονός της αναστάσεως του υιού της χήρας στην πόλη Ναϊν, όπου ο Ιησούς απευθύνεται στον κεκοιμημένο νέο και του λέγει: Νεανίσκε, σοι λέγω εγέρθητι18 μέχρι και την κόρη του Ιαείρου στην οποία είπε: η παις εγείρου19, είναι προφανές πως απευθύνθηκε στις ζώσες ψυχές των κεκοιμημένων και όχι στα νεκρά σώματά τους. Ομοίως και στην περίπτωση του τριημέρου Λαζάρου, όπου ο Χριστός λέγει στον Λάζαρο: Λάζαρε δεύρο έξω20, φυσικά στην ψυχή του απευθύνθηκε.
Όλοι οι άνθρωποι αντλούν μεγάλη παρηγορία από όλα τα παραπάνω, καθώς στην χριστιανική πίστη, θάνατος δεν υπάρχει παρά μόνον ύπνος μέχρι την έλευση της Δευτέρας Παρουσίας. Ακόμα στην εξαιρετική εκείνη παραβολή η οποία αναφέρεται στον πλούσιο αφέντη και τον πτωχό Λάζαρο, μαθαίνουμε ότι βρίσκονται στη ζωή, τόσο ο πατριάρχης Αβραάμ όσο και ο πτωχολάζαρος, «τους οποίους έχει τη δυνατότητα να βλέπει ο κολασμένος πλούσιος» 21. Ο ίδιος συνομιλεί με τον Αβραάμ και «σκέφτεται τους δικούς του στη γη, παρακαλώντας και ζητώντας έλεος για εκείνους» 22.
Εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα από τα παραπάνω, πως οι ψυχές των κεκοιμημένων ζουν, είτε είναι στην αγκαλιά του Αβραάμ είτε σε τόπο βασάνου και οδυρμού, όπως ήταν η ψυχή του πλουσίου αφέντη. Συνεπώς όλοι οι πιστοί χριστιανοί έχουν ελπίδα αναστάσεως ενώ ο φόβος του θανάτου είναι για αυτούς μειωμένος και διαχειρίσιμος. Αντίθετα οι άθεοι θρηνούν και μοιρολογούν σε θανάτους και κηδείες προσφιλών τους προσώπων καθώς δεν έχουν ελπίδα αναστάσεως. Ο θάνατος, για εκείνους, είναι πέρασμα από το στάδιο της υπάρξεως στο στάδιο της πλήρους ανυπαρξίας, ενώ για τους χριστιανούς θεωρείται γενέθλιος ημέρα, μία αφετηρία, όπου παραχωρείται η δυνατότητα της επαναπροσέγγισης και κοινωνίας με το Θεό.



4. Τόπος όπου ζουν οι ψυχές των κεκοιμημένων.

Όπως ήδη αναφέρθηκε ο άνθρωπος είναι δισυπόστατος, εφόσον αποτελείται από το υλικό φθαρτό σώμα και την αθάνατη ψυχή. Είναι φυσικό πως με τον θάνατο του σώματος η αθάνατη ψυχή μεταβαίνει σε κάποιο πνευματικό χώρο και όχι σε κάποιο υλικό τόπο, αφού η ψυχή δεν είναι υλική. Υπάρχουν δύο θεωρίες για τη μετάβαση της ψυχής σε τόπο πνευμάτων μετά την έξοδό της από το σώμα. Η πρώτη στηρίζεται στο ότι η ψυχή κάθε ανθρώπου εξαρτά τη σωτηρία της από την ποιότητα της επίγειας ζωής του ανθρώπου, δηλαδή εάν έζησε τηρώντας το θέλημα του Θεού και τιμώντας το «κατ’ εικόνα» και «καθ’ ομοίωσιν» του Κυρίου.
Στον άγιο άνθρωπο για παράδειγμα, επειδή ήλεγξε και απέρριψε τα πάθη και τις αμαρτίες του, οι δαίμονες δεν έχουν καμιά εξουσία επάνω του. Ο δίκαιος εις κρίσιν ουκ έρχεται23. Η ψυχή του παραλαμβάνεται από αγγέλους, όπου με ψαλμωδίες και ύμνους την οδηγούν στον Παράδεισο. Ο Όσιος Παχώμιος είδε σε όραμα την ψυχή ενός ενάρετου μοναχού να ίπταται προς τον ουρανό συνοδεία αγγέλων24. Αντίθετα, η ψυχή του αμαρτωλού αρπάζεται από τους δαίμονες, αφού με την άσωτη και αμαρτωλή ζωή του ο ίδιος έδιωξε το φύλακα άγγελό του. Άφρων, ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου οι δαίμονες25. Υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία ανθρώπων, οι χλιαροί, δηλαδή εκείνοι οι οποίοι αναχωρούν από το μάταιο τούτο κόσμο με φρόνημα οκνηρό. Τις ψυχές αυτών τις παραλαμβάνουν τα τελώνια για ένα ταξίδι αγωνιώδες και επώδυνο. Εν Σαββάτω την… εν ω ώσπερ χειμών, το τέλος επανήξει26.
Συνεχίζοντας, κατά την πρώτη εκδοχή, η ψυχή εάν περάσει τα φοβερά τελώνια αντικρίζει τον Κύριο και δίκαιο Κριτή. Ευχή του υμνωδού είναι να περάσει απολύτως και ακατακρίτως, ώστε να προσκυνήσει τον υπέρτατο Κριτή. Και φθάσει εις προσκύνησιν του σου θρόνου φρικτού ακατάκριτου, Θεέ υπεράγαθε27. Κατά την τρίτη ημέρα αρχίζει η ξενάγηση της ψυχής στη γη από τους αγγέλους έως την ένατη ημέρα. Η ψυχή την ενάτη ημέρα προσκυνάει και πάλι τον Δημιουργό της, ενώ οι συγγενείς τελούν μνημόσυνο προς ενίσχυσή της. Από την ενάτη ημέρα έως την τεσσαρακοστή, η ψυχή ξεναγείται από αγγέλους στους τόπους του Παραδείσου και της Κολάσεως έως ότου την τελευταία ημέρα προσκυνήσει για τρίτη και τελευταία φορά τον Δημιουργό της. Παλαιότερα, όταν πέθαινε κάποιος αδελφός, οι συγγενείς του τελούσαν το σαρανταλείτουργο, δηλαδή σαράντα Θείες Λειτουργίες προς ενίσχυση της ψυχής του κεκοιμημένου28.
Κατά τη δεύτερη εκδοχή όμως, αναιρούνται όλα τα παραπάνω. Συγκεκριμένα ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός θεωρεί πως οι ψυχές των κεκοιμημένων μεταβαίνουν σε έναν νοητόν πνευματικό τόπο, όπου και παραμένουν, αναμένοντας την κοινήν Ανάστασιν. Ομοίως, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρει ότι οι ψυχές δεν κινούνται από τόπο σε τόπο, ούτε περιδιαβαίνουν πότε εδώ και πότε εκεί, όπως λανθασμένα κάποιοι πιστεύουν29. Επίσης και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης μας λέει ότι οι ψυχές δεν ξεναγούνται από τους αγγέλους στη γη ούτε στον Παράδεισο ή στην Κόλαση, όπως κάποιοι πιστεύουν. Αι ψυχαί τόσο των δικαίων, όσο και των αμαρτωλών όταν φύγουν από το σώμα δεν διατρίβουν πλέον εις την γην και εις τα εδώ πράγματα, αλλ’ ευθύς υπάγουν εκεί, όπου ήθελον διορισθεί από τον Θεόν30. Στο σημείο αυτό μπορούμε να αναφέρουμε τον ευαγγελικό λόγο που απηύθυνε ο Κύριός μας επί του Σταυρού στον μετανοούντα ληστή λέγοντας Αμήν λέγω σοι, σήμερον μετ’ εμού έση εν τω παραδείσω31.
Είναι προφανής η δυσκολία κατανοήσεως της ζωής που διατρίβει η ψυχή απαλλαγμένη από το σύνοικο σώμα με το οποίο πλάστηκε από τον Θεό και βίωσε την επίγεια ζωή της. Το διάστημα ζωής το οποίο μεσολαβεί από τον θάνατο κάθε ανθρώπου έως την έλευση της Δευτέρας Παρουσίας και της Τελικής Κρίσεως ονομάζεται μέση κατάσταση των ψυχών και η ζωή των ψυχών κατά την περίοδο της μέσης καταστάσεως διαφέρει ανά ψυχή, καθώς εκείνες οι ψυχές οι οποίες βίωσαν την επίγεια ζωή τους κατά το θέλημα του Κυρίου θα λαμβάνουν μία πρόγευση του Παραδείσου, ενώ αντίθετα οι ψυχές οι οποίες βίωσαν μία ζωή μακριά από το λόγο του Θεού και αδιάφορες για το λυτρωτικό έργο της θείας Του ενανθρώπισης, αυτές θα προγεύονται την Κόλαση. Οι ψυχές ανάλογα με τον τρόπο που έζησαν την επίγεια ζωή τους, θα λαμβάνουν πρόγευση, είτε του Παραδείσου είτε της Κολάσεως μέχρι την έλευση της Δευτέρας Παρουσίας και της Καθολικής Κρίσεως32.
Υπάρχει όμως και μία τρίτη κατηγορία, όπου οι ψυχές των κεκοιμημένων, ενώ βίωσαν μία ηθική και χριστιανική επίγεια ζωή, εντούτοις είτε από αμέλεια είτε από αδιαφορία δεν τελούσαν υπό πνευματική και ψυχική ετοιμότητα όταν συνάντησαν τον θάνατο. Αυτές οι ψυχές δεν μπορούν να καταταγούν ούτε με εκείνες οι οποίες προγεύονται τον Παράδεισο ούτε με τις άλλες που προγεύονται την Κόλαση. Οι ψυχές αυτές ευρίσκονται σε μία ενδιάμεση κατάσταση αναμονής της φιλανθρωπίας και του ελέους του Θεού. Το δόγμα της μέσης καταστάσεως της ψυχής, παρά το αδιευκρίνιστο και άγνωστο εν πολλοίς χαρακτήρα του συμβάλλει με ισχυρό τρόπο στην πίστη και την ευσέβεια των πιστών εντός της Ορθόδοξης πίστης. Αντίθετα η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία το απορρίπτει, καθώς αναδεικνύει την πίστη σε μία κατάσταση η οποία ονομάζεται καθαρτήριο πυρ και το οποίο θα αναλύσουμε παρακάτω. Η μέση κατάσταση των ψυχών, όπως τη διδάσκει η Ορθόδοξη Εκκλησία μας, έχει ζωτική και άμεση σχέση με τη σωτηρία μας33.



5. Ο φόβος του θανάτου.

Ο θάνατος αποτελεί το μεγαλύτερο φόβο του ανθρώπου. Ενώπιον αυτής της πραγματικότητας θα βρεθεί ο άνθρωπος κάποια στιγμή της ζωής του, όπου η αρμονική σχέση σώματος και ψυχής λύεται. Ο θάνατος επιφέρει βίαιο διαχωρισμό της αθάνατης ψυχής και του φθαρτού σώματος. Το σώμα γη ει και εις γην απελεύσει34. Ο θάνατος εισήλθε στη ζωή του ανθρώπου με την ανυπακοή του στο θέλημα του Θεού. Ο ίδιος, ενεργώντας αλαζονικά, εγωκεντρικά, με κυριότερα στοιχεία έκφρασης τη φιλαυτία και την ιδιοτέλεια, ήρθε σε αντίθεση με το κατά φύσιν κυρίαρχο στοιχείο της ανθρώπινης φύσεως, του οποίου ιδιότητα είναι να ενώνει παρά να χωρίζει. Η συμπεριφορά αυτή του ανθρώπου τον οδήγησε στην υποδούλωσή του στην αμαρτία και στα πάθη του. Αυτή η εγωκεντρική συμπεριφορά του ανθρώπου τον υποδουλώνει στην αμαρτία, με κύριες συνέπειές της τη φθορά και τον θάνατο, που σηματοδοτούν την έσχατη μορφή δουλείας35.
Πράγματι ο άνθρωπος αποτελεί το μόνο ον το οποίο διατηρεί συνείδηση του θανάτου του. Το αναπάντητο τον προβληματίζει, το άγνωστο τον τρομάζει και μεγάλος φόβος τον κυριεύει. Λόγω αγνοίας της ορθής γνωσιολογίας του θανάτου επιχειρεί να προσπεράσει το γεγονός αυτό αγνοώντας το, αλλά το μόνο που επιτυγχάνει είναι να έχει μία νευρωτική ζωή, στερημένη του αληθινού νοήματος και της ελπίδας για αιώνια ζωή. Όντως φοβερότατον το του θανάτου μυστήριον, πως ψυχή εκ του σώματος, βιαίως χωρίζεται εκ της αρμονίας και της συμφυΐας ο φυσικότατος δεσμός, θείω βουλήματι αποτέμνεται36.
Ο σύγχρονος κόσμος χαρακτηρίζεται σήμερα από αλόγιστη ηδονοθηρία, καθώς ο άνθρωπος επιχειρεί να ικανοποιήσει τις άλογες ηδονές του σώματός του. Θεωρεί δηλαδή πως οφείλει να ικανοποιήσει τα πάθη του, τα οποία συνδέονται με τις αισθήσεις του, πριν πάψουν εκείνες να λειτουργούν λόγω του θανάτου. Ουσιαστικά ο νους του ανθρώπου υποδουλώνεται στις αισθήσεις του και ο ίδιος δεν λειτουργεί με βάση τη λογική, αλλά άγεται από τα πάθη του. Είναι δηλαδή μία υποδούλωση στις αισθήσεις, κατά την οποία δεν υπάρχει καμιά πραγματικότητα πέρα από αυτήν που γίνεται αντιληπτή με αυτές37. Ο φόβος του θανάτου περιορίζει τον άνθρωπο στον εαυτό του, τον δεσμεύει πνευματικά και τον συνθλίβει ψυχικά, καθώς γίνεται ο μέγας εξουσιαστής της προσωπικότητάς του. Έτσι ο ίδιος κλείνεται στον εαυτό του και στην ατομικότητά του, αδυνατώντας να αναπτύξει την προσωπικότητά του μέσα στα πλαίσια μιας πραγματικής κοινωνικής κινητικότητας.
Κυρίαρχος λόγος και σκοπός της χριστιανικής πίστεως και ηθικής είναι να υπερβεί και να διαχειριστεί ο άνθρωπος το φόβο του θανάτου μέσα από την πίστη στον ενανθρωπίσαντα Χριστό και την κοσμοσωτήρια Ανάστασή του. Η ελευθερία του ανθρώπου συνδέεται άμεσα με την πίστη του στην Ανάσταση του Κυρίου. Μόνο τότε ο φόβος μειώνεται και ο θάνατος καταργείται. Ο φόβος του θανάτου σημαίνει για τον άνθρωπο ιδιοτέλεια, δηλαδή ετερονομία, ενώ με την υπέρβαση αυτού του φόβου ο άνθρωπος αποκτά την ειλικρινή ανιδιοτέλεια, δηλαδή την αληθινή αυτονομία του. Ως άνθος μαραίνεται και ως όναρ παρέρχεται και διαλύεται πας άνθρωπος. Πάλιν δε ηχούσης της σάλπιγγος, νεκροί ως εν συσσεισμώ, πάντες αναστήσονται προς την σην υπάντησιν Χριστέ ο Θεός38. Εάν ο μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου είναι ο φόβος του θανάτου, ο μεγαλύτερος εχθρός του ανθρώπου είναι ο χρόνος, ο οποίος φθείρει τα πάντα. Αποτελεί παράγοντα που ετερονομεί τον άνθρωπο, καθώς ό,τι υπόκειται στην επιρροή του χρόνου είναι φθαρτό, τρεπτό και συνδέεται με τον θάνατο. Ο χρόνος είναι συνυφασμένος με τον θάνατο και τη φθορά, διότι ό,τι έχει αρχή στο είναι, υπόκειται στην επιρροή του χρόνου και είναι τρεπτός39.
Ο αληθινά πιστός χριστιανός αφιερώνει τη ζωή του και το χρόνο του στον Χριστό, απολαμβάνοντας με αυτόν τον τρόπο την παρουσία Του. Έτσι μεταβάλλει το χρόνο από παράγοντα θανάτου και αφανισμού σε παράγοντα επαναπροσέγγισης με το θείο και την ελπίδα αιωνίου ζωής. Εάν η ζωή προσεγγίζεται και εκτιμάται με καθαρά κοσμικά και ευδαιμονιστικά κριτήρια, ασφαλώς και ο θάνατος εκτιμάται, αναλόγως. Η ελευθερία από τον κτιστό κόσμο σημαίνει ότι η αλήθεια για το είναι του ανθρώπου βρίσκεται πέρα από τον κόσμο αυτόν40. Κατά την ορθόδοξη πίστη υπάρχει σωματικός και πνευματικός θάνατος. Ο σωματικός ή πρώτος θάνατος θεωρείται ο πρόσκαιρος θάνατος, τον οποίο θα υποστούν όλοι οι άνθρωποι κάποια στιγμή και συνδέεται άμεσα με την ανυπακοή του ανθρώπου απέναντι στο θέλημα του Θεού, όπως αυτό περιγράφεται στο προπατορικό αμάρτημα. Όλοι οι άνθρωποι αποθνήσκουν εξαιτίας της προγονικής σχέσης τους με τον Αδάμ, δύναται όμως να ζωοποιηθούν μέσω της χάριτος και της ενώσεως με τον Χριστό41.
Η δημιουργία του ανθρώπου από τον Θεό δεν περιορίζεται στη διατήρηση των βιολογικών του αναγκών, αλλά νοηματοδοτείται με το σκοπό της επίτευξης της «Κατ’ εικόνα» Κυρίου και «Καθ’ ομοίωσιν» ζωής του. Ο σωματικός θάνατος επιφέρει το τέλος της φυσικής δραστηριότητας στη ζωή του ανθρώπου, αλλά συγχρόνως διακόπτει και την πνευματική του εξέλιξη. Η ψυχή στη μέση αυτή κατάσταση μέχρι την έλευση της Δευτέρας Παρουσίας, προγεύεται το μέρος που θα καταλήξει απολαμβάνοντας μια μερική απολαβή όλων των κακών ή καλών πράξεων που έπραξε κατά τη διάρκεια της επίγειας ζωής της. Για τον Χριστιανό ο σωματικός θάνατος είναι η πρώτη πράξη κατά την οποία ο λογικός άνθρωπος κρίνεται μερικώς, ευθύς μετά τον θάνατό του42. Οφείλει να τονισθεί πως ο πρώτος θάνατος, ο σωματικός είναι ενάντια στη φύση του ανθρώπου, καθώς ο άνθρωπος δεν πλάσθηκε για να πεθάνει αλλά για να ζήσει αιώνια. Όμως η ανυπακοή στο θέλημα του Δημιουργού από τους πρωτόπλαστους Αδάμ και Εύα κατέστησαν το γεγονός του θανάτου αναπόφευκτο, ώστε να μην γίνει το κακό αιώνιο. Σε αντίθεση με τη διδασκαλία της δυτικής θεολογίας, η ορθόδοξη διδασκαλία μας επισημαίνει πως ο θάνατος δεν είναι τιμωρία με τη μη νομική έννοια, αλλά μία έσχατη παραχώρηση της θείας φιλανθρωπίας, ώστε το κακό να μην γίνει αθάνατο43.
Ο δεύτερος θάνατος, ο πνευματικός, σηματοδοτεί τη ρήξη των σχέσεων και της κοινωνίας ανθρώπου και Θεού με κίνδυνο αυτή η ρήξη να καταστεί οριστική. Εάν στον σωματικό θάνατο συντελείται ο διαχωρισμός της αθάνατης ψυχής από το φθαρτό σώμα, ο πνευματικός θάνατος οριοθετείται από τον θάνατο της ψυχής, δηλαδή από την αιώνια καταδίκη. Πρόκειται για την πνευματική κατάσταση στην οποία περιέρχεται ο άνθρωπος μετά την αιώνια καταδίκη του κατά την Τελική Κρίση. Ο έχων ους ακουσάτω τι το πνεύμα λέγει ταις εκκλησίας, ο νικών ου μη αδικηθή εκ θανάτου του δευτέρου44. Ουσιαστικά ο πνευματικός θάνατος αντιστοιχεί στην απώλεια του Αγίου Πνεύματος ως δομικού συστατικού της ζωής του ανθρώπου, καθώς και στην απώλεια κάθε χάριτος που πηγάζει από αυτό. Ο Θεός μεν προνόησε να δωρίσει στον άνθρωπο τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, κατά την Πρώτη Ανάσταση, με το Ιερό Βάπτισμα και το Χρίσμα, αλλά ο άνθρωπος από την «ζωοποίηση» της ψυχής του με δική του ευθύνη, οδηγείται στη «θανάτωσή» της με την απόρριψη της ζωοποιού ενέργειας του Παρακλήτου. Πρόκειται για ύψιστη βλασφημία με αποτέλεσμα την αναίρεση του δικαιώματος του ανθρώπου στην αιώνια βασιλεία του Θεού και στην καταστροφική εκούσια αιώνια καταδίκη του.
Πρέπει να σημειωθεί πως εφόσον ο άνθρωπος αποτελεί ενιαία οντότητα ψυχής και σώματος, δεν νοείται διαχωρισμός σωματικού και πνευματικού θανάτου. Στον άνθρωπο ως ενιαίο ον, δε νοείται ξεχωριστά ούτε ο φυσικός ούτε ο πνευματικός θάνατος. Ο θάνατος είναι φυσικός και πνευματικός. Προσοχή στον κίνδυνο διαρχίας που εισβάλλει στη χριστιανική ανθρωπολογία45. Η Εκκλησία μας αναγνωρίζει ως ζωή, την κοινωνία όλων των προσώπων, ζώντων και κεκοιμημένων, ως μέλη του σώματος του Χριστού, όπως εκφράζεται στη Θεία Ευχαριστία για τους ζώντες (ενχρίστωση), αλλά και στην ευχή της Αναφοράς για τους κεκοιμημένους.


6. Θάνατος νηπίου - Θάνατος νέων - Εκδημία Αγίου -
Άγια λείψανα.

Ω, τις μη στενάξη, τέκνον μου, και μη βοήση κλαυθμώ. Την πολλήν σου ευπρέπειαν και την ωραιότητα της αγνής πολιτείας σου; Ώσπερ γαρ ναυς τις, ίχνος ουκ έχουσα, ούτως υπέδυς εξ οφθαλμών μου ταχύ46.

Η Εκκλησία μας, προκειμένου να αντιμετωπίσει το γεγονός του θανάτου ενός παιδιού κινείται στο πλαίσιο του πένθους, ενώ αξιοποιεί την παιδική αθωότητα, ώστε να εξασφαλίσει την προοπτική του παραδείσου και της αιώνιας ζωής. Ο πιστός χριστιανός πρεσβεύει πως τα παιδιά είναι δώρο Θεού και συνεπώς ανήκουν σε Εκείνον, ο οποίος γνωρίζει καλύτερα το σωστό χρόνο, προκειμένου αυτά να ενταχθούν στην αγγελική χορεία. Κύριος έδωκε, Κύριος αφείλετο. Ως τω Κυρίω έδοξε ούτω και εγένετο. Είη το Όνομα Κυρίου ευλογημένον47. Σημαντικοί παράγοντες για την Εκκλησία αποτελούν το ενδεχόμενο βάπτισμα και ο ενδεχόμενος μαρτυρικός θάνατος. Για τον πρώτο παράγοντα, η Εκκλησία θεωρεί το βαπτισμένο παιδί σωσμένο, ενώ η θέση της για το αβάπτιστο παιδί εκφράζεται ως μία εκ των αμφιβόλων γενικώς καταστάσεων48.
Άλλη μία διάκριση γίνεται για τον θανόντα νηπιομάρτυρα, τον οποίο η Εκκλησία συναριθμεί στους μάρτυρες και στους Αγίους της, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι οδηγήθηκε στον θάνατο δίχως δική του συγκατάθεση και συνειδητότητα, όπως ακριβώς ορίζει η περί μαρτυρίου θεολογία. Όπως σημειώνεται από την πατερική θεολογία, ο άνθρωπος συγκροτείται από το νου και τη θέληση, τα οποία οφείλουν να οδηγήσουν τον άνθρωπο στη θέωση, δηλαδή στην ένωση και κοινωνία του με τον Θεό: Με τον νου για να τον θεωρεί καθαρά και με τη θέληση για να τον αγαπά τέλεια49. Στο σημείο αυτό προκύπτει εύλογα ένα μεγάλο ερώτημα: Πώς μπορεί η θέληση και ο νους να εκφράσουν αντικειμενικά κριτήρια και να αποτελέσουν αληθείς μαρτυρίες σε ανθρώπινα πλάσματα που βρίσκονται σε νηπιακή ηλικία και η φυσική τους αθωότητα δεν αποτελεί συνέπεια προσωπικής άσκησης και προαίρεσης;
Για να δώσουμε κάποια απάντηση θα αναφερθούμε στη μικρή πραγματεία του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης (335-395μ.Χ.) με τίτλο Περί των νηπίων προ ώρας αφαρπαζομένων50, όπου ο Άγιος θέλησε να απαντήσει σε σχετική ερώτηση του κυβερνήτη της Καππαδοκίας Ιέριου, ο οποίος έθεσε το ερώτημα τι χρη γινώσκειν περί των προ ώρας αφαρπαζομένων, εφ’ ων μικρού δειν η γένεσις τω θανάτω συνάπτεται51; Στην ουσία πρόκειται για πρόβλημα υπαρξιακό, αφού η ζωή του ενός νηπίου παρατείνεται μέχρι το βαθύ γήρας, ενώ η ζωή του άλλου τελειώνει μόλις αυτός εισέρχεται σε αυτήν. Εύλογα γεννάται το ερώτημα πώς θα κριθεί η ψυχή ενός νηπίου, το οποίο ευρίσκεται σε κατάσταση «φυσικής» αθωότητας, δίχως να υπάρχει πράξη η προαίρεση εκ μέρους του, εφόσον αυτό δεν πρόλαβε να προβεί σε πράξη καλή ή κακή στη ζωή του.
Κατά τον Άγιο, η σωτηρία του ανθρώπου αποτελεί μία κατάσταση μετουσίας της ψυχής και γνώσης του Θεού. Η ζωή της ψυχής είναι η μετουσία του Θεού και η μετουσία είναι γνώση, στο βαθμό που τη χωρά η ψυχή52. Επειδή η ανθρώπινη φύση προέρχεται από τον Θεό, όλα τα όντα έχουν αναφορά δημιουργίας και υπάρξεως τον Δημιουργό τους και αιτία προελεύσεώς τους Αυτόν και όχι στον εαυτό τους. Συνεπώς ο άνθρωπος εκφράζει μία περίληψη όλης της δημιουργίας, αφού αποτελείται από δύο ιδιότητες, το αισθητόν και το νοερόν με σκοπό να δοξάζεται ο Θεός μέσα σε όλη την κτίση δια μέσου της νοεράς φύσεως. Δηλαδή η πρέπουσα ζωή είναι η μετοχή του Θεού μέσω της νοεράς φύσεως και κάθε απομάκρυνση από αυτό θεωρείται πτώση και άγνοια. Στην περίπτωση του θανόντος νηπίου εξετάζονται δύο στοιχεία: Η φυσική κατάσταση στην οποία ευρίσκεται, καθώς αυτό ζει την κατά φύση ζωή, λόγω του ότι δεν διαθέτει πλήρη συνειδητότητα και συνεπώς, δεν επωμίζεται αμαρτίες ανθρώπων και το δεύτερο είναι η άσκηση της αρετής, την οποία βιώνει κατά φυσικό τρόπο το νήπιο.
Κατά τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης η αρνητική εμπειρία του νηπίου στην κακία και την αμαρτία επηρεάζει θετικά τη φυσική του κατάσταση. Το νήπιο όμως, άκακο, δεν το εμποδίζει καμία νόσος των ματιών της ψυχής στη μετουσία του φωτός, ζει μέσα στο κατά φύση δίχως να χρειάζεται την υγεία από κάθαρση, επειδή δεν δέχθηκε κατ’ αρχήν τη νόσο στην ψυχή53.Ο άνθρωπος ως δημιούργημα «κατ’ εικόνα» και «καθ’ ομοίωση» του Θεού είναι πλασμένος να ρέπει προς το καλό, το αγαθό και ομοίως το κάθε θανόν νήπιο, εφόσον δεν επιβαρύνεται από κάτι, απολαμβάνει την ιδιότητα της μετουσίας του Θεού. Ο Άγιος Γρηγόριος δεν ασχολείται καθόλου με το θέμα των βαπτισμένων και των αβάπτιστων νηπίων και το γεγονός του προπατορικού αμαρτήματος ως βάρος στις ψυχές τους. Για τον ίδιο αρκεί η έλλειψη εμπειρίας στην κακία και την αμαρτία του νηπίου, ώστε να διατηρεί αυτοδίκαια την επαφή του με τον Θεό, παρά το γεγονός ότι αυτό δεν μπορεί, λόγω έλλειψης αυτοσυνειδησίας να επιζητήσει συνειδητά τον Θεό. Ο Άγιος Γρηγόριος θεωρεί πως αυτό είναι ένας παράγοντας που προσδιορίζει την ένταση της σχέσης νηπίου - Θεού. Δεν είναι όμοιοι ο άνδρας με το νήπιο, ακόμα κι αν δεν αποδίδουμε στον ένα ή στον άλλον καμιά αρρώστια, η ικανοποίηση από τις απολαύσεις δεν λειτουργεί όμοια σ’ αυτούς54.
Στην Εκκλησία είναι συνήθης πρακτική ο διαχωρισμός ανάμεσα σε βαπτισμένα και αβάπτιστα παιδιά, καθώς τα δεύτερα επιβαρύνονται με το προπατορικό αμάρτημα, ενώ τα πρώτα αποτελούν μέλη της Εκκλησίας. Αξίζει να σημειωθεί η εκκλησιαστική στάση ενώπιον της κήδευσης ενός αβάπτιστου παιδιού, ως ιδιαίτερο ζήτημα, ενώ επετράπη στην Ελλάδα μόλις το έτος 200155. Η διδασκαλία του Αγίου Γρηγορίου υπογραμμίζει ότι η ανθρώπινη ψυχή κατά τη γέννησή της δεν είναι ακάθαρτη και αμαρτωλή, αλλά καθαρή και αναμάρτητη. Βέβαια γεννάται το ερώτημα για ποιο λόγο τότε βαπτίζουμε τα νήπια, αφού αυτά έχουν καθαρό νου, ο οποίος βρίσκεται στον φωτισμό του Κυρίου. Προφανώς τα βαπτίζουμε για να γίνουν μέλη της Εκκλησίας και του Σώματος του Χριστού και με το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας να υπερβούν τη φθορά, να καταργηθεί ο θάνατος και να αποκτήσουν δικαίωμα στην αιώνια ζωή. Η σωτηρία του ανθρώπου και η δυνατότητα της θεώσεως επιτυγχάνεται μόνον εν Χριστώ και εντός της Εκκλησίας.
Σχετικά με το θέμα των αβάπτιστων θανόντων νηπίων, ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος (329-390 μ.Χ.), τα τοποθετεί σε μία μέση κατάσταση, αφού αυτά λόγω έλλειψης αυτοσυνειδησίας και μικρής ηλικίας αδυνατούν να προβούν σε κακές σκέψεις, πράξεις, λόγια. Η δια νηπιότητα τυχόν ή τινά τελέως ακούσιον περιπέτειαν, μήτε δοξασθήσεσθαι, μήτε κολασθήσεσθαι παρά του δικαίου κριτού, ως ασφραγίστους μεν, απονήρους δε, αλλά παθόντας μάλλον την ζημίαν ή δράσαντας56. Η προσέγγιση των δύο παραπάνω Αγίων της Εκκλησίας διαφέρει, δεν είναι ίδια. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης δεν ασχολείται με το βάπτισμα ως σημείο αναφοράς για τη σωτηρία των νηπίων, ενώ αντίθετα ο Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός το θεωρεί σημαντικό. Όμως, όπως ξέρουμε, είναι ανεξερεύνητες οι σκέψεις του Θεού. Κατά τον Απόστολο Παύλο, Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού. Ως ανεξερεύνητα τα κρίματα αυτού και ανεξιχνίαστοι οι οδοί αυτού. Τις γαρ έγνω νουν Κυρίου;57
Επίσης, ο Μέγας Αθανάσιος εξηγεί ότι η Βασιλεία των ουρανών ανήκει στα βαπτισμένα θανόντα νήπια, ενώ για τα αβάπτιστα προκρίνεται μία μέση κατάσταση, τα δε αβάπτιστα και τα εθνικά ούτε εις βασιλείαν εισέρχονται, αλλ’ ούτε πάλιν εις κόλασιν, αμαρτίαν γαρ ουκ έπραξαν58. Την οδό της μέσης καταστάσεως για τα αβάπτιστα θανόντα νήπια προκρίνει και ο Άγιος Αναστάσιος ο Σιναΐτης (6ος αι.), ο οποίος διακατέχεται από την ομολογία αδυναμίας των ανθρώπων να προδικάσουν την κρίση του φιλεύσπλαχνου Κυρίου. Πού λέγομεν, απέρχεσθαι τα παιδία τα άκακα, πενταετή ή τετραετή, Ιουδαίων και αβαπτίστων, εις κρίσιν ή παράδεισον;59
Κατά τα νεότερα χρόνια, οι σύγχρονοι Πατέρες της Εκκλησίας θεώρησαν δεδομένη την απόρριψη των αβάπτιστων θανόντων νηπίων, συνδέοντάς την με τον ρύπο του προπατορικού αμαρτήματος, το οποίο δεν ξεπλύθηκε με το μυστήριο του Βαπτίσματος. Γνωστή είναι η θέση του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Κυρίλλου ΣΤ´ (1769-1821μ.Χ.) κατά τη Σύνοδο του 1815 όπου λέγει καίτοι ου κολάζονται, της γε μην ουρανίου βασιλείας ουκ αξιούνται, ως μη καθαρθέντα δια του θείου λουτρού από τον ρύπον της προπατορικής αμαρτίας και μη τυχόντα της πνευματικής αναγεννήσεως60. Ομοίως σύγχρονοι θεολόγοι τον περασμένο αιώνα υιοθετούν την παραπάνω άποψη του Πατριάρχη Κυρίλλου ΣΤ´, όπως ο Παναγιώτης Τρεμπέλας, τον οποίο τον επαναλαμβάνει και ο Χρήστος Ανδρούτσος που αναφέρει: τα αβάπτιστα νήπια αποκλείονται της ουρανίου βασιλείας ως ένοχα του προπατορικού αμαρτήματος, δεν τιμωρούνται δε και δια θετικών ποινών ή τιμωρούντα εν ελαχίστω μέτρω61. Παρατηρούμε πως η υιοθέτηση της αντιλήψεως ότι το προπατορικό αμάρτημα αποτελεί ρύπο, ο οποίος ξεπλένεται μόνο με το μυστήριο του βαπτίσματος εντός των κανονικών ορίων της Εκκλησίας έρχεται σε αντιδιαστολή με την πατερική θεολογία, η οποία δεν το αντιμετωπίζει ως ρύπο και ενοχή, αλλά ως νόσο, αφού εκουσίως ο άνθρωπος, κάνοντας χρήση του «αυτεξουσίου» του διακόπτει την κοινωνία με τον Δημιουργό του. Για την πατερική θεολογία το προπατορικό αμάρτημα δεν αποτελεί ενοχή ή ρύπο που ξεπλένεται ακούσια, αλλά νόσο και απομάκρυνση του ανθρώπου από τον Θεό62.
Παρότι εκφράζεται η εκκλησιολογική αντίληψη πως μόνον εντός των πλαισίων και κανόνων της Εκκλησίας καθίσταται εφικτή η σωτηρία του ανθρώπου μέσω του Ιερού Βαπτίσματος, εντούτοις η πατερική θεολογία τονίζει την αξία του «αυτεξουσίου» και του «αυτοβούλου» του ανθρώπου, αφού αποτελούν στοιχεία της «κατ’ εικόνα» και «καθ’ ομοίωσιν» Θεού δημιουργίας του. Το ζήτημα που προκύπτει είναι τί γίνεται στην περίπτωση των θανόντων νηπίων, καθώς δεν υφίσταται το στοιχείο της αυτοσυνειδησίας και συνεπώς, ούτε και τα στοιχεία του αυτεξουσίου και του αυτοβούλου. Η αξία του αυτεξουσίου, την οποία προβάλλει ιδιαίτερα η πατερική θεολογία, αδυνατεί να βρει εφαρμογή στην περίπτωση του νηπίου και θέτει σε αμφιβολία τις απόψεις για ακούσιους μολυσμούς του νηπίου, οι οποίοι επίσης ακουσίως ξεπλένονται αυτόματα μέσω του μυστηρίου του Ιερού Βαπτίσματος.
Με τον αποκλεισμό από την ουράνια βασιλεία και τον Παράδεισο αβάπτιστων θανόντων νηπίων στα οποία δεν νοούνται αμαρτίες, τα νήπια καταδικάζονται με τρόπο βάναυσο, αναδεικνύοντας το ρόλο της Εκκλησίας ως μοναδικό μέσο και αποκλειστικό δρόμο για τη σωτηρία των ανθρώπων. Δίχως να υποβαθμίζεται η αξία και ο ρόλος της Θείας Χάριτος, η οποία εισχωρεί στην κτίση μέσω των ζωοποιών ιερών μυστηρίων της Εκκλησίας, εντούτοις προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι είναι πιθανόν ο αποκλεισμός αβάπτιστων νηπίων να αποτελεί προσπάθεια διαχείρισης και χειραγώγησης της σχέσης Θεού και ανθρώπων από την Εκκλησία, με πρόσχημα το ρύπο του προπατορικού αμαρτήματος που φέρουν όλα τα αβάπτιστα νήπια, τα οποία έρχονται στη ζωή.
Ένα άλλο σοβαρό ζήτημα προέκυψε όταν η Εκκλησία κατέταξε στα αγιολόγιά της νήπια και παιδιά μέχρι έξι ετών ως μάρτυρες και νηπιομάρτυρες στο όνομα του Χριστού. Ο διωγμός για τον Χριστό μάλιστα θεωρήθηκε από την πρώτη Εκκλησία σημείο χαράς και μακαρισμού63. Ευλόγως ανακύπτουν κάποια ερωτήματα, καθώς φέρονται να συμμετείχαν στο μαρτύριο για χάρη του Κυρίου, νήπια με μηδενική αυτοσυνειδησία και παιδιά με μερική αντίληψη των γεγονότων, δίχως αυτή να εξισώνεται με την απόλυτα συνειδητή επιλογή της μαρτυρίας τους. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η θανάτωση χιλιάδων νηπίων στη Βηθλεέμ από τον Ηρώδη, τα οποία θεωρούνται μάρτυρες από την Εκκλησία, παρόλο που ούτε αυτά αλλά ούτε κι οι γονείς τους γνώρισαν τον Χριστό. Η θανάτωση αθώων ανθρώπων για τη μαρτυρία τους στον Χριστό, αποτελεί συστατικό στοιχείο της ιδιοπροσωπίας της Χριστιανικής Εκκλησίας, καθώς αποτελεί χριστολογικό στοιχείο και θεωρείται μίμηση του ίδιου του Χριστού, ο οποίος αν και αθώος, έχυσε το αίμα Του για τη σωτηρία των ανθρώπων. Ας θυμηθούμε τα λόγια του Κυρίου προς τους μαθητές Του όταν τους ανακοίνωσε την κοινή «μοίρα» που περιμένει πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι θα τον ομολογήσουν: ει εμέ εδίωξαν και υμάς διώξουσιν64.
Γενικά, η αμφισβήτηση που φθάνει στα όρια της αρνήσεως για την αγιοκατάταξη νηπιομαρτύρων και μικρών παιδιών έγκειται στο γεγονός ότι ελλείπει το βασικό στοιχείο της χριστιανικής θεολογίας, το οποίο είναι αφενός η διαμορφωμένη προσωπικότητα των νηπίων σε συνδυασμό με την «εν Χριστώ» επίγεια ζωή και αφετέρου η απόλυτα συνειδητή έκφραση αγάπης και θυσίας για τον Ιησού Χριστό. Η Εκκλησία με την υμνολογία της σαφέστατα επιχειρεί να προσδώσει στα θανόντα νήπια και τα μικρά παιδιά χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν μόνον σε ενήλικα πρόσωπα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο τρίχρονος Άγιος Κήρυκος, όπου στην αρχή του Δοξαστικού από τον Εσπερινό για τον Άγιο Κήρυκο διαβάζουμε Δεύτε και θεάσασθε άπαντες ξένον θέαμα και παράδοξον. Τις εώρακε νήπιον, τριετή όντα, τύραννον αισχύναντα; Εύκολα καθίσταται εμφανής η πρόθεση της Εκκλησίας να υμνήσει ένα τρίχρονο μάρτυρα για την πίστη του Χριστού, καταδεικνύοντας ότι ήταν νήπιο μόνο σωματικά - ηλικιακά, όχι όμως και στο φρόνημα. Η ιδιότυπη αυτή χριστοκτονία νηπίων, τα οποία είτε αγνοούσαν τον Χριστό είτε τον γνώριζαν θαυμαστά με το μπόλιασμα της βούλησης στη Θεία Χάρη, λόγω της σχέσης δημιούργημα-Δημιουργός, δεικνύει πως στη βάση της Εκκλησίας η παιδική αθωότητα και το μαρτύριο ενώνονται για την αγάπη και την πίστη στον Χριστό.
Αναφορικά τώρα με το τί συμβαίνει και εάν σωστά κατατάσσονται στο Αγιολόγιο της Εκκλησίας και στην αγκαλιά του Κυρίου, γνωρίζουμε πως η Κρίση έχει δοθεί στον Υιό. Κανείς δεν διορίσθηκε για να προλαμβάνει την κρίση Του65.Το συγκλονιστικό γεγονός του θανάτου επηρεάζει τη ζωή και τη σκέψη του ανθρώπου. Ο Δημιουργός, ως αγαθός Θεός, δεν δημιούργησε τον άνθρωπο με σκοπό να πεθάνει. Ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο λόγω της ανυπακοής στο θέλημα του Κυρίου των πρωτοπλάστων, τη δε αν ημέρα φάγητε απ’ αυτού, του καρπού της αμαρτίας, θανάτου αποθανείσθε66. Ομοίως και ο απόστολος Παύλος λέγει: δι’ ενός ανθρώπου η αμαρτία εις τον κόσμον εισήλθε και δια της αμαρτίας ο θάνατος και ούτως εις πάντας ανθρώπους, ο θάνατος διήλθεν67. Ο σύγχρονος άνθρωπος, μη κατέχοντας την ορθή γνωσιολογία για το γεγονός του θανάτου, διακατέχεται από φόβο και τρόμο, ειδικά εάν πρόκειται για νέους, αφού αδυνατεί να ερμηνεύσει την αιτία που συμβαίνει αυτό. Ο σοφός Θεός μέσα στην άρρητη πρόνοια και αγάπη Του για τον άνθρωπο οικονόμησε να είναι άγνωστη η ώρα του θανάτου κάθε ανθρώπου, ώστε αυτός να μεριμνά και να φροντίζει για το καλό και την αρετή και όχι για το κακό και την αμαρτία. Γρηγορείτε ουν ότι ουκ οίδατε ποία ώρα ο Κύριος υμών έρχεται είτε δια του θανάτου είτε δια της Δευτέρας Παρουσίας Του68. Ασφαλώς εάν δεν υπήρχε η Ανάσταση, ο θάνατος νέων ανθρώπων θα φαινόταν άδικος και σκληρός. Όμως οι χριστιανοί πιστεύουν πως ο θάνατος είναι απλά ο αποχωρισμός της αθάνατης ψυχής από το φθαρτό σώμα μέχρι να επέλθει το γεγονός της Αναστάσεως κατά την Δευτέρα Παρουσία και τότε να συμβεί η επανένωση ψυχής και σώματος υπό τον ήχο των σαλπίγγων.
Συνεπώς, οντολογικά, για τον πιστό Χριστιανό θάνατος δεν υπάρχει, παρά μία κοίμηση, μία αναμονή και φυσικά προσδοκία αναστάσεως. Ο σύγχρονος άνθρωπος αδυνατεί να καταλάβει και να κατανοήσει το γεγονός αυτό, απλώς διότι δεν βιώνει με χριστιανικό τρόπο την επίγεια ζωή του, με συνέπεια να μην έχει αίσθηση αιωνίου ζωής μέσω της Αναστάσεως. Γι’ αυτό, η Εκκλησία στα τροπάριά της δεν αναφέρει επικήδειους λόγους, αλλά όλα υμνολογούν την ελπίδα της Αναστάσεως. Άλλωστε, ποιος μπορεί να εγγυηθεί πως αυτό που βιώνουμε είναι η αληθινή ζωή και τί σημαίνει ζωή; Με τί κριτήρια θα κρίνουμε; Με κοσμικά, δηλαδή με εγωιστικά, ιδιοπαθή; Το ζήτημα δεν είναι ποσοτικό, αλλά καθαρά ποιοτικό, δεν είναι πόσο έζησε κάποιος τη ζωή του, αλλά πώς την έζησε. Έζησε μια «εν Χριστώ» ζωή ή απλά μία ζωή με βιολογική χρονική εξέλιξη οντολογικά στο πλαίσιο της κοσμικής ανακύκλησης.
Εκτός του σκοπού της πνευματικής εξελίξεως, της ψυχικής ανατάσεως και της ελπίδας της Αναστάσεως, ο άνθρωπος καθίσταται υπόδουλος μίας χρονικά βιολογικής εξελίξεως, όπου κυριαρχούν τα πάθη της ηδονής και της επικυριαρχίας στους άλλους. Όσο μεγαλύτερη πνευματική κατάσταση βιώνει ένας άνθρωπος, έστω και νέος, ο οποίος ζει σωστά και εμπειρικά την ορθόδοξη ζωή, τότε ο θάνατος δεν μπορεί να τον βλάψει πνευματικά και να τον μολύνει ψυχικά69. Το πρόβλημα για τον πιστό χριστιανό δεν είναι ο σωματικός θάνατος, αλλά ο πνευματικός. Το σώμα ως φθαρτό που είναι θα χαθεί, αλλά η ψυχή, η οποία είναι αθάνατη, πρέπει να διατηρηθεί αμόλυντη και αναμάρτητη για τη φοβερή στιγμή της προσωπικής απολογίας που θα δώσει κάθε άνθρωπος στον Θεό, κατά την ώρα της Τελικής Κρίσεως. Κατά τον Όσιο γέροντα Παΐσιο ο Θεός πάντα παίρνει κοντά Του τον κάθε άνθρωπο στην καλύτερη στιγμή της ζωής του, προκειμένου να σώσει την ψυχή του70. Πρόκειται καθαρά περί θείας πρόνοιας: εάν ο άνθρωπος πρόκειται να γίνει καλύτερος τον αφήνει ο πάνσοφος Θεός να ζήσει, εάν όμως πρόκειται να γίνει χειρότερος, τότε τον παίρνει για να τον σώσει. Φυσικά όλο αυτό το επιχείρημα στηρίζεται στην πίστη πως υπάρχει άλλη ζωή, αιώνια, κοντά στον Δημιουργό και πως αυτό που βιώνουμε στην παρούσα ζωή είναι μία προετοιμασία για την κατάκτηση της αιωνιότητας. Με την ενανθρώπισή Του ο Κύριος προσέφερε τη δυνατότητα σε κάθε άνθρωπο να ενωθεί, «κατά Χάριν» πάντα, με τη βοήθεια του Παρακλήτου, με τον Χριστό. Όποιος όμως πενθεί μαζί Του, συγχρόνως ενώνεται και με τον Τριαδικό Θεό, αφού ο Χριστός αποτελεί το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος.
Συνεπώς, η ένωση με τον Θεό μετατρέπει τον άνθρωπο σε θείο πλάσμα, δηλαδή Άγιο. Γνωρίζουμε από τους Πατέρες της Εκκλησίας ότι δεν αρκεί μόνο να είμαστε «καλοί άνθρωποι» και να κάνουμε καλές πράξεις, αλλά είναι αναγκαία η πρόσληψη της Θείας Χάρης μέσω των αγίων Μυστηρίων (Ιερό Βάπτισμα, Χρίσμα, Θεία Μετάληψη, Εξομολόγηση κ. ά.), όπου ο άνθρωπος οπλίζεται με τη Χάρη του Θεού, ώστε να υπηρετήσει το συνάνθρωπό του. Όσοι έχουν εξελιχθεί περισσότερο πνευματικά και είναι έμπλεοι ανιδιοτελούς αγάπης για τον συνάνθρωπο, αυτοί φθάνουν σε θαυμαστά πνευματικά επίπεδα προσφοράς, αφού αποκτούν από τον Θεό το χάρισμα να προβαίνουν και σε θαύματα, γι’ αυτόν το λόγο ονομάζονται Άγιοι της Εκκλησίας.
Ο Κύριος αποκαλύπτει τον άγιο άνθρωπο με διάφορους τρόπους, όπως, με την εμφάνισή του, μετά την εκδημία του, σε οράματα ή όνειρα θεοσεβούμενων χριστιανών και την παρέμβασή του στη ζωή τους ή τη μεσιτεία του στον Θεό για τη σωτηρία των ψυχών των ευλαβών ανθρώπων. Είναι πολύ πιθανό, κατά την εκταφή των αγίων λειψάνων αυτά να μην έχουν αλλοιωθεί ή τα οστά αυτών να ευωδιάζουν και να αναβλύζουν άρωμα (μύρο). Ακόμη, έχουν αναφερθεί θαύματα που λαμβάνουν χώρα μέσω των λειψάνων των Αγίων, όπως θεραπείες ανίατων ασθενειών, κ. ά. Το γεγονός αυτό δεικνύει ότι δεν υφίσταται η μετενσάρκωση, αλλά οι ψυχές των ανθρώπων παραμένουν και μετά τον θάνατο ψυχές συγκεκριμένων ανθρώπων, με συγκεκριμένο όνομα, προσωπικότητα, συναισθήματα κ.τ.λ. Όλα τα παραπάνω αποτελούν αρωγή και ελπίδα για τον πιστό χριστιανό, ότι ο θάνατος είναι εχθρός ο οποίος , όμως, μπορεί να νικηθεί δια μέσου του Ιησού Χριστού. Έσχατος εχθρός καταργείται ο θάνατος71 και επίσης Ίνα καταργήση τον το κράτος έχοντα του θανάτου τουτ’ έστιν τον διάβολον72.
Η χριστιανική πίστη πρεσβεύει πως το ανθρώπινο σώμα, το οποίο εισέρχεται εντός της Εκκλησίας, μετατρέπεται σε δοχείο της άκτιστης θείας χάρης, χριστοφόρο και πνευματοφόρο: ουκ οίδατε ότι τα σώματα υμών μέλη Χριστού εστίν; ή ουκ οίδατε ότι το σώμα υμών ναός του εν υμίν Αγίου Πνεύματος εστίν, ον έχετε από Θεού και ουκ εστέ εαυτών; δοξάσατε τον Θεόν εν τω σώματι υμών και εν τω πνεύματι υμών, άτινα εστι του Θεού73. Αυτή είναι η αιτία που ευλαβείς πιστοί προσκυνούν λείψανα Αγίων της Εκκλησίας μας. Αν και το σώμα παραδίδεται στη φθορά μετά τον θάνατο του ανθρώπου, εντούτοις κατά την Δευτέρα Παρουσία αυτό θα αναστηθεί, θα μεταμφιεσθεί και θα ενωθεί με την ψυχή του ανθρώπου, λαμβάνοντας παρόμοια μορφή προς το ένδοξο σώμα του Κυρίου με την ενέργειαν, με την οποίαν δύναται και να υποτάξει τα πάντα εις τον εαυτό Του74. Η ίδια η Αγία Γραφή κάνει λόγο για την αγιαστική χάρη λειψάνων Αγίων τα οποία ευωδιάζουν75 και τα οποία εάν τα προσεγγίσει με ευλάβεια και αληθινή πίστη ο χριστιανός, αυτά δύναται να επιτελέσουν θαύματα76, θεραπεύοντας και σώζοντας ανθρώπους.
Παρότι ο άνθρωπος λόγω του προπατορικού αμαρτήματος βρίσκεται σε διάσταση με τον Θεό και έχει διασαλευθεί η κοινωνία μαζί Του, εντούτοις ο Άγιος άνθρωπος, ο οποίος έχει τη Χάρη του Θεού ακτινοβολεί ειρήνη και μεταδίδει ευλογία, ακόμη και με τη σκιά του77. Ιστορικά, από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους οι πιστοί εόρταζαν τη μνήμη των Αγίων, τελώντας Θεία Ευχαριστία στους τάφους των καθόλη τη διάρκεια της ιστορίας του Χριστιανισμού. Η ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδει τιμή σ’ αυτά και τα θέτει κάτω από το ιερό θυσιαστήριο78, μιμούμενη στο θέμα αυτό το ουράνιο, το αχειροποίητο θυσιαστήριο79, καθώς θεωρείται πως και τα δικά μας θυσιαστήρια αποτελούν πιστή αντιγραφή αληθινά αντίτυπα εκείνου του ουράνιου θυσιαστηρίου80. Κατά την περίοδο της βυζαντινής αυτοκρατορίας συναντάται το φαινόμενο ο ίδιος ο αυτοκράτορας να επισκέπτεται τους τάφους των Αγίων της Εκκλησίας μας για να τους προσκυνήσει και να προσευχηθεί, ώστε αυτού προστήναι παρά τω Θεώ81. Ο Άγιος Χρυσόστομος παρότρυνε τους πιστούς να επισκέπτονται τους τάφους Αγίων διότι θα εύρουν ψυχοσωματική ωφέλεια, προσευχόμενοι και προσκυνώντας λείψανα Αγίων, τα οστά των αγίων υποτάσσουν δαίμονας και βασανίζουν και ελευθερώνουν όσους έχουν δεθεί από τα πικρότατα εκείνα δεσμά82.
Σύμφωνα με τη χριστιανική πίστη η θεία Χάρη μεταδίδεται σε οτιδήποτε βρίσκεται σε επαφή με τους Αγίους, ακόμη και τα ενδύμα1τα, τα υποδήματα κ.λπ. Παραδείγματα παραγωγής αληθινών θαυμάτων αποτελούν τα υποδήματα των τριών παίδων, που κατανίκησαν τη φωτιά83, η ράβδος του Μωυσή που έκανε τόσα θαύματα, καθώς και τα ενδύματα του Αποστόλου Παύλου84, ακόμα και η σκιά του Αποστόλου Πέτρου85 κ.ά. Προσοχή χρειάζεται και διευκρίνιση ότι η τιμή και προσκύνηση λειψάνων Αγίων στην Εκκλησία μας δεν ταυτίζεται επουδενί με μαγικές ενέργειες και πράξεις. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα άγια λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η οποία δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση ή λατρεία86.



7. Νεκροταφείο ή κοιμητήριο;

Ο πιο ιερός χώρος, μετά το χώρο των ιερών ναών, είναι ίσως ο χώρος των κοιμητηρίων ή νεκροταφείων, όπως αποκαλούνται. Οι σημερινοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τον όρο νεκροταφείο για το χώρο ταφής των ανθρώπων και πιο συγκεκριμένα για τον τόπο ταφής των νεκρών σωμάτων και όχι φυσικά της αθάνατης ψυχής. Το ανθρώπινο σώμα είναι χοϊκό, από χώμα δημιουργήθηκε και στο χώμα θα επιστρέψει Γη ει και εις γην απελεύσει87: πρόκειται για τη φοβερή φράση που είπε ο Κύριος στον Αδάμ μετά την παρακοή του. Στην ουσία η φράση αυτή συνθλίβει όλη την ανθρώπινη ματαιοδοξία, την υπερηφάνεια και τον εγωισμό. Δείχνει στους ζωντανούς ανθρώπους την αξία που έχει η αθάνατη ψυχή τους, εν αντιθέσει με το φθαρτό υλικό σώμα. Η τελική πράξη της εναποθέσεως του ανθρώπινου σώματος στην τελευταία του κατοικία αποδεικνύει ότι δεν «κατέχει» ο άνθρωπος τη γη, αλλά εκείνη «κατέχει» τον άνθρωπο, εφόσον το σώμα διαλύεται εις τα εξ ών συνετέθη, όμως οι νεκροί πάντες εν Χριστώ αναστήσονται πρώτον88. Συνεπώς οι ελπίζοντες εις Ανάστασιν Χριστιανοί δεν θεωρούν το χώρο ταφής των σωμάτων ως νεκροταφείο, αλλά ως κοιμητήριο.
Κατά τη χριστιανική πίστη το ανθρώπινο σώμα θεωρείται ιερό, αφού υποβλήθηκε στα μυστήρια του Ιερού Βαπτίσματος, του Χρίσματος και της Θείας Ευχαριστίας, αγιάσθηκε με την κατά χάριν «ενχρίστωση» δια του Παρακλήτου, με συνέπεια και ο χώρος ενταφιασμού να είναι αγιασμένος. Οι χριστιανοί πιστοί αρνούνται να αποδεχθούν το γεγονός του θανάτου, αφού γι’ αυτούς θάνατος δεν υπάρχει παρά μόνον ύπνος. Συνεπώς ο χώρος ταφής των ανθρώπινων σωμάτων είναι χώρος ιερός και αγιασμένος, ονομάζεται κοιμητήριο και όχι νεκροταφείο και είναι τόπος ιδιαίτερα ιερός, εφόσον εδώ θα συμβεί η μεγαλειώδης ανάσταση των νεκρών. Όλα τα σώματα αναμένουν να ηχήσει η αρχαγγελική σάλπιγγα που θα σημάνει την ανάστασή τους για την Τελική Κρίση. Πάλιν δε ηχούσης της σάλπιγγος νεκροί ως εν συσσεισμώ πάντες αναστήσονται προς την σην υπάντησιν Χριστέ ο Θεός89.
Όμως χρειάζεται προσοχή, καθώς όσο σεβάσμιος και ιερός κι αν είναι ο χώρος του κοιμητηρίου δεν χρειάζονται υπερβολές που συμβαδίζουν με την κοσμική ζωή. Ένα λιτό και απέριττο μνημείο με το καντήλι, το κερί και το λιβάνι, κάτω από τη σκέπη του σταυρού, συμβόλου της αναστάσεως, μαζί με τις προσευχές των οικείων και συγγενών, δίνουν ώθηση και παρηγορία στην ψυχή του κεκοιμημένου αδελφού μας. Διό Χριστέ, τον δούλον σου, εν χώρα ζώντων, εν σκηναίς δικαίων ανάπαυσον90.


8. Εικόνα Κυρίου στον κεκοιμημένο. Ταφή ή καύση νεκρών.

Η κοίμηση ενός εν Χριστώ αδελφού μας αποτελεί ένα συγκλονιστικό γεγονός, όχι μόνο για τους οικείους του, αλλά για ολόκληρη τη χριστιανική κοινότητα. Παρότι θεωρείται γενέθλιος ημέρα για την Εκκλησία μας, καθώς ο κεκοιμημένος αδελφός μας τίθεται ενώπιον του Ουράνιου Πατέρα, εντούτοις το ερώτημα που υπάρχει είναι τί απολογία θα δώσει μόλις αντικρύσει τον υπέρτατο και δίκαιο Κριτή. Εκείνος με βάση την παντογνωσία και την άπειρη αγάπη Του, αποφασίζει στην καλύτερη χρονική στιγμή τον θάνατο κάθε ανθρώπου. Νεώτερος εγώ ειμί και εξουδενωμένος, τα δικαιώματά σου ουκ επελαθόμην. Αλληλούια91. Όταν συμβεί το γεγονός της κοιμήσεως ενός αδελφού μας, οι οικείοι του αφαιρούν και αλλάζουν με καθαρά ενδύματα το λείψανό του, τοποθετώντας επάνω του ένα ιερό κάλυμμα, που λέγεται σάβανο. Το σάβανο πιστοποιεί πως ο κεκοιμημένος αδελφός αποτελούσε μέλος της Εκκλησίας του Χριστού και ο ίδιος ο Κύριος σκέπει το σκήνωμά του. Επίσης στο στήθος του κεκοιμημένου τοποθετείται ιερή εικόνα, κατά προτίμηση η εικόνα της Αναστάσεως του Κυρίου. Τούτο σημαίνει πως παραδόθηκε η ψυχή του μεταστάντος αδελφού στα χέρια του Θεού και αναμένεται η ανάσταση του κεκοιμημένου κατά την εικόνα αναστάσεως του Χριστού. Προσδοκώ ανάστασιν νεκρών και ζωήν του μέλλοντος αιώνος, αμήν92.
Όταν όμως πρόκειται για την εκδημία ενός κληρικού, δεν τον ενδύουν οι λαϊκοί, αλλά ιερείς. Εάν είναι ιερέας ενδύεται την ιερατική στολή, ενώ εάν είναι αρχιερέας τότε ενδύεται την αρχιερατική στολή. Προ της ενδύσεως λαμβάνει χώρα από τους ιερείς η πλύση του σκηνώματος, ενώ ψάλλεται Τρισάγιο και μετέπειτα ακολουθεί η μεταφορά και η εναπόθεση της σορού στον ιερό ναό, όπου τίθεται σε λαϊκό προσκύνημα. Κατόπιν τοποθετείται στα χέρια του σκηνώματος το Ιερό Ευαγγέλιο, το οποίο διαβάζεται καθόλη την παραμονή του στον ιερό ναό και είναι ανοιχτό με την παράσταση της Αναστάσεως εις το άνω μέρος. Το πρόσωπο του κεκοιμημένου ιερέως είναι στραμμένο προς το Άγιο Βήμα, προς την ανατολή, ενώ το δεξί του χέρι ευρίσκεται σε σχήμα ευλογίας επί του Ιερού Ευαγγελίου. Η τοποθέτηση του Ευαγγελίου αποτελεί δείγμα ότι ο κληρικός έζησε Ευαγγελικώς άμα δε και εις αγιασμόν αυτού εκ των θειοτάτων λόγων, εις τας χείρας δε το Ευαγγέλιον93. Μία αρκετά αμφιλεγόμενη πράξη λάμβανε χώρα σε μεταγενέστερη περίοδο, όπως αναφέρει ο Θεόδωρος Βαλσαμών, κάνοντας ερμηνεία του 83ου κανόνα της εν Τρούλλω ΣΤ´ Οικουμενικής Συνόδου, όπου ετοποθετείτο άγιος άρτος, προς αποτροπήν των δαιμονίων και ίνα δι’ αυτού εφοδιάζηται προς ουρανόν ο του μεγάλου καταξιωθείς επαγγέλματος στα χέρια κεκοιμημένων αρχιερέων94. Μετά την τέλεση της εξοδίου ακολουθίας και προτού κλεισθεί το φέρετρο, αφαιρούνται το Ιερό Ευαγγέλιο και ο επιστήθιος σταυρός από τον κεκοιμημένο αδελφό.
Ένα άλλο θέμα αποτελεί ο ανθοστολισμός και ο νεκρικός διάκοσμος. Ο ανθοστολισμός των κεκοιμημένων αποτελεί προσφορά σεβασμού και αγάπης προς αυτόν, φθάνει να μην ξεπερνιέται το μέτρο της λογικής. Πολλές φορές από τον υπέρμετρο ανθοστολισμό δεν διακρίνεται ο κεκοιμημένος μέσα στο ναό. Οφείλουμε να αποβάλλουμε τη ματαιοδοξία μας, καθώς τα πολλά στολίσματα ούτε θα αναστήσουν ούτε θα στείλουν το προσφιλές μας πρόσωπο στον Παράδεισο. Η κηδεία του αδελφού μας οφείλει να συνοδεύεται από προσευχές και δεήσεις προς τον Κύριο για τη σωτηρία της ψυχής του και όχι να την εκλαμβάνουμε ως μία κοινωνική εκδήλωση καθαρά κοσμικού χαρακτήρα με ένδειξη προκλητικής ματαιοδοξίας και πλούτου, πράγμα το οποίο αποστρέφεται ο Θεός. Είναι λυπηρό, το ακάθαρτο πάθος της κενοδοξίας και της ανθρωπαρέσκειας να εκμεταλλεύεται την ιερή μνήμη των νεκρών, διοργανώνοντας μία κοινωνική φιέστα, όπου οι συγγενείς καμαρώνουν και οι νεκροί αγχώνονται και μαραζώνουν95. Βεβαίως η απόδοση τιμών στους κεκοιμημένους αδελφούς μας είναι επιβεβλημένη, καθώς αυτοί αποτελούν εικόνα Θεού. Εικών ειμί της αρρήτου δόξης σου, ει και στίγματα φέρω πταισμάτων96.
Η Εκκλησία, ερμηνεύοντας ορθά τις μεγάλες αλήθειες των Πατέρων της Ορθοδοξίας, θεωρεί την αξία της ψυχής του ανθρώπου ως το σημαντικότερο πράγμα από όλα τα επίγεια αγαθά και πλούτη, τα οποία προσπαθεί να αποκομίσει ο άνθρωπος. Τι γαρ ωφελήσει άνθρωπον εάν τον κόσμον όλον κερδήση και ζημιωθεί την ψυχήν αυτού; Ή τι δώσει άνθρωπος αντάλλαγμα της ψυχής αυτού;97 Ο επώδυνος αποχωρισμός της ψυχής από το σώμα τη στιγμή του θανάτου, μετατρέπει το έμψυχο σώμα σε άψυχο πτώμα, δίχως την ομορφιά, τη ζεστασιά, τη λαμπρότητα και τη δόξα Θεού που είχε ως έμψυχος, κατ’ εικόνα Θεού άνθρωπος.
Παρόλ’ αυτά η σχέση ανάμεσα στη στρατευομένη και στη θριαμβεύουσα Εκκλησία δεν αναιρείται, ούτε αλλοιώνεται από το γεγονός του θανάτου. Αυτός είναι ο λόγος ο οποίος επιβάλλει σε εμάς τους ανθρώπους τον απόλυτο σεβασμό και αγάπη προς τους κεκοιμημένους αδελφούς, καθώς και την υποχρέωση της ειλικρινούς και εντατικής προσευχής για τις ψυχές των μεταστάντων αδελφών μας. Ο σεβασμός και η αγάπη μας εκφράζονται μέσω της μέριμνάς μας για τον ευπρεπισμό και τον ενταφιασμό του ιερού λειψάνου. Μην λησμονούμε πως το «κατ’ εικόνα Θεού» ανθρώπινο σώμα αγιάσθηκε και δοξάσθηκε μέσω των Ιερών Μυστηρίων, του Ιερού Βαπτίσματος, του Χρίσματος και της Θείας Μεταλήψεως, όπου με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος προήχθη στην, κατά Χάρη, ενχρίστωση και εντριάδωση μετά του Τριαδικού Θεού. Το ανθρώπινο σώμα συνεπώς αποτελεί μία Αγία Τράπεζα, όπου δύναται να τελεσθούν ακόμα και θείες λειτουργίες πάνω σε αυτό, όπως συνέβαινε σε πολλές περιπτώσεις φυλακισμένων Χριστιανών αδελφών στην πρώην Σοβιετία. Όχι μόνο στο Χριστιανισμό, αλλά και στην αρχαία Ελλάδα εθεωρείτο ύψιστη ατιμία και βεβήλωση η μη κήδευση και ταφή των νεκρών.
Από πολύ νωρίς η Εκκλησία επέβαλε τον ενταφιασμό των νεκρών ως πράξη ένδειξης μέγιστου σεβασμού, τιμής και αγάπης προς αυτούς, τα δε ψαλλόμενα τροπάρια και αναγνώσματα κατά τη νεκρώσιμο ακολουθία παρέχουν υψηλά θεολογικά και φιλοσοφικά νοήματα. Συγκεκριμένα αποτελούν προσευχές για τις ψυχές των μεταστάντων αδελφών μας, αλλά και διδαχές και παρηγορίες για τους οικείους αυτών, είναι δε πλήρως αδιαφοροποίητα για κάθε κεκοιμημένο αδελφό, ανεξάρτητα από τη ζωή που βίωνε κατά την επίγεια παρουσία του. Πάντες γαρ υμείς εις εστέ εν Χριστώ Ιησού98. Επίσης και η προσευχή αποτελεί δείγμα της αγάπης μας για τους νεκρούς αδελφούς μας, εάν μάλιστα συνοδεύεται και από πράξεις φιλανθρωπίας τότε ενισχύουμε ακόμη περισσότερο τις ψυχές των κεκοιμημένων αδελφών. Προσοχή όμως, η Εκκλησία κάνει αποδεκτές τις φιλανθρωπίες αντί στεφάνων, ποτέ όμως δεν δέχεται φιλανθρωπίες αντί μνημόσυνων, καθώς η προσευχή μας είναι αναντικατάστατη στην ωφέλεια των ψυχών και στη σωτηρία τους.
Κατά την Παλαιά Διαθήκη, η καύση των σωμάτων συνδέεται με την τιμωρία, την ποινή λόγω εγκληματικών πράξεων. Γνωστό παράδειγμα αποτελεί η κατάκαυση των Σοδόμων και των Γομόρρων με τους κατοίκους να μένουν άταφοι λόγω των πολλών αμαρτιών τους99. Η Εκκλησία θεωρεί πράξη τιμής και σεβασμού την ταφή του ανθρώπινου σώματος, καθώς προϊδεάζει και προλέγει την ανάσταση των νεκρών. Κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας, η ταφή αποτελεί σύμβολο και ομολογία πίστεως της αθανασίας της ψυχής και απόδειξη της δυνατότητας αναστάσεως των νεκρών, καθώς και της αιώνιας ζωής τους. Ο ίδιος ο πατριάρχης Ιακώβ ζητεί από τον υιό του Ιωσήφ, όταν πεθάνει να ταφεί στον τάφο των πατέρων του100.
Είναι γεγονός ότι η επιλογή της ταφής έναντι της καύσεως των νεκρών από την Εκκλησία συνδέεται στενά με την πίστη του ανθρώπου για ανάσταση και σωτηρία, καθώς και με το λόγο της υπάρξεώς του. Ο Κύριος στην Καινή Διαθήκη αποδέχθηκε τον ενταφιασμό του σώματός Του, καθώς λέγει στον Ιούδα Άφες αυτήν, εις την ημέραν του ενταφιασμού μου τετήρηκεν αυτό101. Ο αρχηγός της ζωής, ο οποίος αποτελεί την ελπίδα όλων των ανθρώπων για αιώνια ζωή, τίθεται εν τάφω. Η θεόσωμη αυτή ταφή του Χριστού θεωρείται το αποκορύφωμα της επί γης κενώσεώς Του. Με τον τρόπο αυτόν ο σαρκωθείς Λόγος μας δείχνει τον τρόπο και της δικής μας εξόδου από την επίγεια ζωή μας. Το ανθρώπινο σώμα σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία102. Η Εκκλησία τιμά το ανθρώπινο σώμα, δεν το αποστρέφεται. Γι’ αυτόν το λόγο μετά τον Χριστό, όλοι οι Χριστιανοί ενταφιάζονται: από τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, τον πρωτομάρτυρα Στέφανο μέχρι τις μέρες μας όλοι οι πιστοί, Άγιοι και μη, επιλέγουν την ταφή και απορρίπτουν την καύση. Άπαντες αναμένουν να ακούσουν κατά την κοινή Ανάσταση τη φωνή του Θεού, ο οποίος θα πει: Νεκροί αναστηθείτε. Και πάντες οι εν τοις μνημείοις ακούσονται της φωνής αυτού103.
Εν αντιθέσει με την πλατωνική φιλοσοφική σκέψη, η οποία θεωρούσε το σώμα φυλακή της ψυχής (αναλυτικά παρακάτω), η Εκκλησία μας θεωρεί το σώμα αγιασμένο και ναό του Αγίου Πνεύματος, το οποίο φιλοξενεί την αθάνατη ψυχή. Ναοί του ενοικούντος εν ημίν Αγίου Πνεύματος. Υμείς ναός Θεού έστε ζώντος104. Όπως αναφέρεται στον έβδομο Κανόνα της Ζ´ Οικουμενικής Συνόδου, ο καθαγιασμός της Αγίας Τράπεζας επιβάλλεται να γίνεται μόνο με την τοποθέτηση σε αυτήν λειψάνων αγίων μαρτύρων. Όμως εάν επικρατούσε η αντίληψη της καύσεως των νεκρών, τότε δεν θα υπήρχαν άγια λείψανα, όπως αυτά διασώθηκαν μέσω της ταφής. Σώθηκαν άφθαρτα, ακέραια και μυροφόρα, αποτελούν δε μεγάλο θησαυρό για την Εκκλησία, καθώς τα χαριτόβρυτα αυτά λείψανα και σκηνώματα Αγίων, βρίθουν θαυματουργικών ιδιοτήτων. Οι Χριστιανοί δεν ομιλούν για νεκρούς και νεκροταφεία, αλλά για κεκοιμημένους και κοιμητήρια. Κανείς ποτέ δεν σκέπτεται να κάψει εκείνον για τον οποίο πιστεύει ότι κοιμάται. Αντιθέτως τον ονομάζει και συγχωρημένο, αναδεικνύοντας ήθος, αφού αποδέχεται τη συμφιλίωση με αυτόν που κοιμήθηκε, αλλά φανερώνει και αίσθημα υψηλού πολιτισμικού επιπέδου, καθώς ο συγχωρημένος γίνεται αποδεκτός στο χώρο της προσωπικής του ζωής.
Συνεπώς, ο τάφος είναι ένα μνήμα, ένας χώρος ενταφιασμού του οικείου μας προσώπου, ο οποίος μας συνδέει μαζί του και μας επιβάλλει τη μνήμη του, αφού λειτουργεί ως χώρος επισκέψεως και συνάντησης μαζί του. Όσο οι ζωντανοί ενθυμούνται τους κεκοιμημένους εν Χριστώ αδελφούς τους, τόσο η μνήμη τους θα διασώζεται στο χρόνο. Οι νεκροί διασώζονται στο πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος είναι ο αιωνίως ζων, ο ων και ο ήν και ο ερχόμενος105. Άλλωστε, όλα τα τροπάρια της εξοδίου ακολουθίας προσιδιάζουν σε ένα κεκοιμημένο σώμα το οποίο ενταφιάζεται και όχι στην τέφρα ενός αποτεφρωμένου σώματος. Ομοίως ολόκληρη η εκκλησιαστική ακολουθία, καθώς και η τελετουργία της ταφής σχετίζεται με ενταφιασμό λειψάνου και όχι με ενταφιασμό τέφρας. Αναφέρεται πως η έκχυση του ελαίου πάνω στο ενταφιασμένο λείψανο ανάγει την αρχή του στους Αγίους Αποστόλους106.
Όμως έχει σημασία για τις ψυχές των κεκοιμημένων η τοποθεσία του ενταφιασμού τους. Παρότι η ψυχή εξέρχεται βίαια και επώδυνα από το σώμα, εντούτοις το μέρος όπου θα ταφεί το σώμα που την φιλοξενούσε κατά τη διάρκεια του επίγειου βίου, παίζει σημαντικό ρόλο για το εάν θα αναπαυθεί ή όχι. Για παράδειγμα ο Ιωβίτ ήθελε να ταφεί στον ίδιο τάφο με τη σύζυγό του107, ενώ αποτελούσε τιμωρία για τον προφήτη Αχιά να μην ταφεί στη γη των προγόνων του108. Επίσης, ο Μωυσής αναχωρώντας από την Αίγυπτο εκτέλεσε την επιθυμία του παγκάλου Ιωσήφ να ταφεί στη γη των πατέρων του και πήρε μαζί του τα οστά του Ιωσήφ για να τα θάψει κατά το θέλημά του109. Αντίστροφα, η ψυχή δεν αναπαύεται όταν ταφεί σε μέρος, όπου κατά την επίγεια ζωή αδικήθηκε, καταδιώχθηκε, εκδιώχθηκε. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, όπου άδικα εξορίσθηκε από την Κωνσταντινούπολη στην πόλη Κόμανα της Μ. Ασίας, όπου πέθανε και ενταφιάστηκε. Όταν επιχείρησαν να μεταφέρουν το άγιο λείψανό του πίσω στη Βασιλεύουσα, το λείψανο δεν εξερχόταν από το μνήμα. Η ψυχή του δεν αναπαυόταν110.
Στη χριστιανική παράδοση μετά την ταφή λαμβάνει χώρα η εκταφή. Για την εκταφή υπάρχει συγκεκριμένο τυπικό, το οποίο πιστά τηρεί η Εκκλησία. Το πρωί της ημέρας όπου θα πραγματοποιηθεί η εκταφή τελείται Θεία Λειτουργία και μετά τελείται τρισάγιο από τον ιερέα στον τάφο. Εάν πρόκειται για κτιστό τάφο, απλά σηκώνεται και κατέρχεται ο υπεύθυνος στο μνήμα, όμως εάν βρίσκεται ο τάφος στο χώμα, ο υπεύθυνος για την εκταφή σχηματίζει το σημείο του σταυρού στο χώμα με το φτυάρι και αρχίζει να σκάβει προσεκτικά. Αφού συγκεντρωθούν όλα τα οστά σε μία λεκάνη και πλυθούν προσεκτικά με νερό, στη συνέχεια ξεπλένονται με κρασί και βασιλικό. Αφού στεγνώσουν και τα ασπαστούν οι συγγενείς των κεκοιμημένων αδελφών, τοποθετούνται σε ειδικά στολισμένο κιβώτιο με λουλούδια και βασιλικό. Κατόπιν πηγαίνουν στον ιερό ναό, όπου λαμβάνει χώρα το μνημόσυνο και έπειτα εναποθέτουν το στολισμένο κιβώτιο στον ειδικό χώρο ενός οικίσκου, του οστεοφυλακίου, που συνήθως βρίσκεται εντός του χώρου του κοιμητηρίου. Κανονικά έπειτα από τρία - τέσσερα χρόνια θα πρέπει τα σώματα να έχουν λιώσει. Εάν όμως δεν συμβεί αυτό και δεν ευθύνεται η μορφολογία του εδάφους ή η λήψη φαρμάκων που πιθανόν λάμβανε ο κεκοιμημένος όσο βρισκόταν στη ζωή, τότε η Εκκλησία θεωρεί πως η ψυχή υποφέρει και βασανίζεται για τρεις λόγους. Πρώτον λόγω πολλών αμαρτιών του κεκοιμημένου αδελφού, δεύτερον λόγω κατάρας και τρίτον λόγω πιθανού αφορισμού. Για το λόγο αυτόν θέσπισε ειδικές συγχωρητικές ευχές, οι οποίες διαβάζονται στον τάφο από τον ιερέα εις πάσαν αράν και αφορισμόν111.
Τα αδιάλυτα σώματα τα οποία εμφανίζονται κατά την ανακομιδή των λειψάνων στο κοιμητήριο δημιουργούν συγκεκριμένα ερωτήματα σχετικά με τη φύση αυτών των αδιάλυτων σωμάτων. Συγκεκριμένα πώς μπορούμε να χαρακτηρίσουμε και να προσδιορίσουμε εάν το άλιωτο λείψανο είναι ανθρώπου που α) αγίασε, β) ήταν κοινός άνθρωπος ή γ) ήταν κολασμένος άνθρωπος. Ο καθηγητής θεολογίας του ΑΠΘ π. Ιωάννης Ρωμανίδης απαντά ότι: α) ο τάφος του Αγίου ευωδιάζει με μύρο ουράνιο, β) ο τάφος του κοινού θνητού δεν ευωδιάζει και γ) ο τάφος του κολασμένου όζει112. Έχουμε αρκετά αγιασμένα σώματα στην ορθοδοξία μας τα οποία έμειναν αδιάλυτα, όπως του Αγίου Σπυρίδωνα στην Κέρκυρα, του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλονιά, του Οσίου Χριστοδούλου στην Πάτμο, του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου στο Προκόπι Ευβοίας, του Αγίου Διονυσίου στη Ζάκυνθο κ.ά. Αξίζει να σημειωθεί πως πλήθος θαυμάτων έχουν λάβει χώρα, φυσικά με τις πρεσβείες αυτών των Αγίων.
Ένα άλλο φαινόμενο παρατηρείται στην Ιερά Μονή του Αγίου Σάββα του ηγιασμένου στην έρημο των Ιεροσολύμων όπου, όπως αναφέρει το αθωνικό Γεροντικό του αρχιμανδρίτη Ιωαννικίου, τα λείψανα των τεθνεώτων μοναχών της συγκεκριμένης ιεράς μονής δεν θάβονται, αλλά εναποτίθενται επάνω σε κρεβάτια, όπου λιώνουν δίχως δυσοσμία. Εκ των παραπάνω συμπεραίνουμε ότι η ταφή ανήκει στην άγραφη ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, καθώς η Εκκλησία αρνείται την καύση γιατί αρνείται τον θάνατο του ανθρώπου με την έννοια του τελικού αφανισμού. Η επιλογή της ταφής έναντι της καύσης είναι επιλογή αιωνίου ζωής και ελπίδας, συμμετοχής στην ουράνια Βασιλεία του Θεού. Ο θάνατος νικήθηκε με την Ανάσταση του Χριστού, καταργήθηκε και αφανίσθηκε∙ για τους χριστιανούς θάνατος δεν υπάρχει. Βεβαίως υφίσταται η φθορά του χρόνου και η ανάθεση στη φύση της ευθύνης για τη φυσιολογική φθορά του υλικού ανθρώπινου σώματος, όμως η χριστιανική πίστη μάς αποτρέπει να δεχθούμε το γεγονός αυτό ως τελικό πέρασμα από το στάδιο της υπάρξεως στο στάδιο της πλήρους ανυπαρξίας και του αφανισμού. Η αξία των παραδόσεων που πηγάζουν από την πίστη των χριστιανών συνοψίζονται στα λόγια του αποστόλου Παύλου, ο οποίος λέγει: στήκετε και κρατείτε τας παραδόσεις ας εδιδάχθητε είτε δια λόγου είτε δια επιστολής ημών113.



9. Το δισύνθετο του ανθρώπου κατά την αγιογραφική
και πατερική παράδοση.

Η ανθρώπινη δημιουργία αποτελεί ψυχοσωματική οντότητα, όπως αναφέρεται αρκετές φορές στην Αγία Γραφή Και έπλασεν ο Θεός τον άνθρωπον χουν από της γης και ενεφύσησεν εις το πρόσωπον αυτού πνοήν ζωής και εγένετο άνθρωπος εις ψυχήν ζώσαν114. Η ψυχή δεν εκφράζει μόνο το πνευματικό στοιχείο του ανθρώπου, αλλά δηλώνεται και με το υλικό στοιχείο, το σώμα, όπου όχι απλώς κατοικεί, αλλά συμπληρώνει το χαρακτήρα, την προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου. Δείχνει τον τρόπο με τον οποίο ζει και συμπεριφέρεται ο άνθρωπος ως δισυπόστατο ον. Η ψυχή δεν είναι η αιτία της ζωής, αλλά είναι κυρίως ο φορέας της ζωής115. Από τα αγιογραφικά χωρία αλιεύουμε φράσεις οι οποίες δηλώνουν την ψυχή ως πνευματικό στοιχείο της υπάρξεώς μας. Μη φοβείσθε από των αποκτενόντων το σώμα, την δε ψυχήν μη δυναμένων αποκτείναι116. Οι άνθρωποι είναι εντελώς ανίκανοι να φονεύουν την ψυχή τους, καθώς αυτή βρίσκεται σε ένωση με το Άγιο Πνεύμα από τη στιγμή του Μυστηρίου του Ιερού Βαπτίσματος. Εάν όμως η ψυχή δεν έχει το Άγιο Πνεύμα, αυτή είναι ουσιαστικά νεκρή και ο διάβολος μπορεί να την προσβάλει και να την νεκρώσει, αφού και ο ίδιος δεν μετέχει του Αγίου Πνεύματος, ενώ μεταδίδει τη νέκρωση σε όποιον συνδέεται μαζί του Δοξάσατε δη τον Θεόν εν τω σώματι υμών και εν τω πνεύματι υμών, άτινα έστι του Θεού117.
Η πατερική θεολογία διδάσκει την ήδη διατυπωμένη αλήθεια της Αγίας Γραφής. Από συγκεκριμένα χωρία της Γραφής αποκαλύπτεται πως η ψυχή, μετά το σωματικό θάνατο, ακολουθεί διαφορετική πορεία από εκείνη που ακολουθεί το σώμα118. Επίσης από τα παρακάτω χωρία αποδεικνύεται η ύπαρξη της ψυχής ή του πνεύματος: Κύριε Ιησού δέξαι το πνεύμα μου119 και Ο δε Ιησούς πάλιν κράξας φωνήν μεγάλην αφήκε το πνεύμα120.



10. Οι τρεις θεωρίες ενώσεως ψυχής και σώματος. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης και η διδασκαλία του περί κατασκευής του ανθρώπου από τον Θεό.

Η πατερική θεολογία μάς αποκαλύπτει ότι ο Θεός δημιουργεί το σώμα και την ψυχή ταυτόχρονα, καθώς είναι αδύνατον να υπάρξει σώμα δίχως ψυχή ή και το αντίστροφο. Ο Άγιος Αναστάσιος ο Σιναΐτης λέει χαρακτηριστικά: Ούτε γαρ σώμα προ της ψυχής υφίστατο, ούτε ψυχή προ του σώματος121. Παρότι η Γραφή δεν ξεκαθαρίζει ποιο δημιουργήθηκε πρώτα, το σώμα ή η ψυχή, εντούτοις η ορθόδοξη πίστη θεωρεί την ταυτόχρονη δημιουργία του δισύνθετου ανθρώπου ως την πιο λογική. Την ψυχήν ούτε γαρ προϋφίσταται του σώματος∙ούτε μεθυφίσταται αλλά άμα τη τούτου γενέσει κτίζεται και αυτή122. Όσο για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η ένωση ψυχής και σώματος, η Αγία Γραφή δεν κάνει κάποια αναφορά. Ιστορικά έχουν διατυπωθεί τρεις διαφορετικές θεωρίες γι’ αυτήν την ένωση οι οποίες είναι οι εξής: α) Η περί προϋπάρξεως των ψυχών θεωρία (Proexistentianismus), β) η περί δημιουργίας θεωρία (Creatianismus) και γ) η περί μεταφυτεύσεως των ψυχών θεωρία (Traducianismus).
Η πρώτη θεωρία περί προϋπάρξεως των ψυχών, ανιχνεύεται στον πλατωνικό Σωκράτη, όπου χρησιμοποιεί πλείστα παραδείγματα προΰπαρξης της ψυχής σε μία προηγούμενη «αληθινή» ζωή, ενώ θεωρεί την παρούσα κατάσταση ως μία αντανάκλαση - απεικόνιση εκείνης της «αληθινής» ζωής. Αυτή η πλατωνική θεωρία περί ψυχής συνέχισε να διδάσκεται καθόλη τη διάρκεια της νεοπλατωνικής σχολής από το μεγάλο φιλόσοφο Φίλωνα, τον ιδρυτή της Πλωτίνο και τους μαθητές του. Ακολούθησαν οι Αλεξανδρινοί Πατέρες της Εκκλησίας, ο πλατωνιστής Ωριγένης και ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, συνεπικουρούμενοι από τον Ευάγριο Ποντικό και τον Νεμέσιο Εμέσης. Σύμφωνα με όλους τους παραπάνω, η ψυχή λόγω κάποιας συγκεκριμένης ηθικής πτώσης εισέρχεται και φυλακίζεται στο σώμα μέχρι να εξαγνιστεί. Η συγκεκριμένη θεωρία απορρίπτεται από την Εκκλησία, καθώς πρεσβεύει ότι κατά την Αγία Γραφή στην αμαρτία υπέπεσε ο ψυχοσωματικός άνθρωπος, γι’ αυτό και καταδικάστηκε από την Ε´ Οικουμενική Σύνοδο το 453 μ. Χ.123.
Κατά τη δεύτερη θεωρία περί δημιουργίας των ψυχών, η δημιουργία πραγματοποιείται από τον Θεό την ίδια στιγμή όπου λαμβάνει χώρα η σύλληψή του. Πρόκειται για δυτική θεολογική σκέψη, αναπτύχθηκε από τον Ιερό Αυγουστίνο και υιοθετήθηκε επίσημα από την ρωμαιοκαθολική εκκλησία, από τον Πάπα Πίο τον ιβ´. Όμως αυτή η παπική άποψη ελέγχεται για συγκεκριμένους λόγους. Ο πρώτος λόγος έγκειται στο ότι εμφανίζει τον Θεό να δημιουργεί συνεχώς, ενώ όπως αναφέρεται στην Αγία Γραφή ο Θεός κατέπαυσεν από πάντων των έργων Αυτού την ημέραν εβδόμην124. Ο δεύτερος λόγος παρουσιάζει τον Θεό συνεργό σε γεννήσεις ανεξάρτητα από το θέλημά Του και τρίτον εφόσον ισχύει η συνεχής δημιουργία του Θεού κατά τη διαδικασία των συλλήψεων των ανθρώπων, παρουσιάζεται Αυτός να μεταδίδει το προπατορικό αμάρτημα από γενεά σε γενεά.
Τέλος, δεν αναφέρει ούτε εξηγεί αυτή η θεωρία τα κοινά ψυχικά γνωρίσματα των τέκνων με τους γονείς τους. Η τελευταία θεωρία περί μεταφυτεύσεως των ψυχών υιοθετείται από τον Τερτυλλιανό, τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης και τον Άγιο Αναστάσιο τον Σιναΐτη. Έμμεσες αναφορές γίνονται και από τον Μέγα Αθανάσιο. Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία οι ψυχές φύονται μέσω της γεννήσεως από τους γονείς στα τέκνα, διαδοχικά από τους πρωτοπλάστους ακριβώς όπως φύονται τα κλαδιά των δέντρων από τους αποσπάδες. Αυτή η θεωρία ερμηνεύει την κληρονομικότητα όλων των σωματικών και ψυχικών χαρακτηριστικών των ανθρώπων, καθώς και την κληρονομική μεταβίβαση από άνθρωπο σε άνθρωπο του προπατορικού αμαρτήματος. Όμως δεν είναι απολύτως συμβατή με την πνευματική υπεροχή της ψυχής του ανθρώπου έναντι όλων των άλλων έμβιων κτισμάτων. Ίσως ο συγκερασμός τής περί δημιουργίας και της περί μεταφυτεύσεως θεωρίας να προσέγγιζε κάπως το μυστήριο του τρόπου της ελεύσεως στο «είναι» από το «μη είναι» κάθε ψυχής και της ενώσεως αυτής μετά του σώματός της125.



11. Η περί κατασκευής του ανθρώπου διδασκαλία του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης.

Κατά τον Άγιο Νύσσης ο άνθρωπος δεν αποτελεί έναν μικρόκοσμο, δηλαδή μία μικρογραφία του κόσμου της ύλης, αλλά μία πνευματική ψυχοσωματική οντότητα, της οποίας το μεγαλείο δεν βρίσκεται στην ομοιότητά της με την κτίση, αλλά στην «κατασκευή» της ως «κατ’ εικόνα» και «καθ’ ομοίωσιν» με τον Θεό. Το ερώτημα που εισάγει ο Άγιος Γρηγόριος σχετικά με τα παραπάνω είναι: εφόσον ο Θεός δεν έχει κατ’ ουσίαν σχέση με τον κτιστό κόσμο και τον άνθρωπο, τότε πως το κτίσμα, ο άνθρωπος, αποτελεί εικόνα και ομοίωση Κυρίου; Ο Άγιος το προσπερνά με την παραδοχή της διπλής δημιουργίας. Η πρώτη δημιουργία εκφράζεται από τη φράση Και είπεν ο Θεός, ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν και καθ’ ομοίωσιν126.
Ο Δημιουργός ως πανάγαθος και παντογνώστης που είναι δημιούργησε τον άνθρωπο από αγαθότητα και τον προίκισε με τις αρετές της σοφίας, της σωφροσύνης και του καλού. Αποτελεί εικόνα θεού δίχως να έχει κάποια σχέση με την ουσία του Θεού. Ακριβώς αυτή η διαφορά άκτιστου Θεού και κτιστού ανθρώπου δίνει τη δυνατότητα του αυτεξουσίου και του αυτόβουλου στον άνθρωπο να ενεργήσει, όχι μόνο προς το καλό, το αγαθό, αλλά και προς το κακό. Ο Κύριος προβλέποντας τη ροπή του ελεύθερου ανθρώπου προς την αμαρτία, σύμφωνα με τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης, προχωρεί στη δεύτερη δημιουργία, η οποία συνίσταται στη διαφοροποίηση των φύλων και του τρόπου αναπαραγωγής Και εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον, κατ’ εικόνα Θεού εποίησεν αυτόν, άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς127.
Ο Κύριος δημιούργησε με μιας όλα τα όντα στη γη, όλο τον έμβιο κτιστό κόσμο, συγκροτώντας την ουσία κάθε όντος ακαριαία, καθώς και τις σχέσεις και τις δομές όλων των όντων εντός της κτίσης. Και είπεν ο Θεός εξαγαγέτω η γη ψυχήν ζώσαν κατά γένος, τετράποδα και ερπετά και θηρία της γης κατά γένος. Και εγένετο ούτως128. Σε αυτό το σημείο ο Άγιος Νύσσης χρησιμοποιεί την αριστοτελική φιλοσοφία σχετικά με το «εν δυνάμει» και με το «εν ενεργεία» ον. Όλη η εξελικτική δημιουργία για τον Άγιο του σύμπαντος (του ανθρώπου, των ζώων, των φυτών) δεν είναι τίποτε άλλο από τη μετάσταση από την «εν δυνάμει» κατάσταση στην «εν ενεργεία» μέσα στον προκαθορισμένο χρόνο για τη λειτουργία της φυσικής τάξης. Δηλαδή η κοσμική εξελικτική διαδικασία συμβαίνει αυτόνομα, αλλά όχι με άτακτη και τυχαία φορά, εξελίσσεται σύμφωνα με τη θεϊκή τάξη «καθ’ ειρμόν και σοφίαν».
Συνεπώς, κατά την πρώτη δημιουργία του ανθρώπου, η «κατ’ εικόνα θεού» φράση συμπεριλαμβάνει όλες τις ανθρώπινες υπάρξεις ανά τους αιώνες, οι οποίες από «εν δυνάμει» επίγειες υπάρξεις προσβλέπουν στην κατάκτηση της «εν ενεργεία» υπάρξεως εντός της Βασιλείας του Θεού. Εκεί στη θεία διάσταση ο χρόνος συμπυκνώνεται, παρόν και μέλλον καταργούνται, το αναμενόμενο συνυπάρχει με το παρόν. Κατά την πρώτη δημιουργία, σύμφωνα με τον Άγιο, διάκριση φύλων δεν υφίστατο και η εμφάνιση αυτής της διάκρισης των φύλων σε άρρεν και θήλυ, προφανώς οφείλεται σε παράβαση και είναι συνέπεια της Πτώσεως του ανθρώπου. Όσο για την αναπαραγωγή του ανθρώπινου γένους στον Παράδεισο, ο Νύσσης εξηγεί στην Ανάσταση ούτε νυμφεύονται ούτε παντρεύονται αλλά είναι όπως οι άγγελοι στον ουρανό129.
Συμπερασματικά, η δια του σαρκικού γάμου διαδοχή και διαιώνιση του ανθρώπου αποτελεί συνέπεια του προπατορικού αμαρτήματος. Οι άγγελοι πολλαπλασιάζονται με άρρητο και πνευματικό τρόπο και κατά συνέπεια ο ίδιος τρόπος πολλαπλασιασμού θα ίσχυε και για τους ανθρώπους. Ο άνθρωπος πριν την παράβαση ήταν όμοιος με αυτούς130.



12. Η περί ψυχής διδασκαλία της Μυστικής Θεολογίας.

Κύριοι εκπρόσωποι της λεγόμενης Μυστικής Θεολογίας είναι ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος και ο μαθητής του Νικήτας Στηθάτος, ο οποίος ασχολήθηκε σε βάθος με το ζήτημα της ψυχής του ανθρώπου. Ο Στηθάτος θεωρεί την ανθρώπινη δημιουργία παράδοξο γεγονός, καθώς ο Δημιουργός έπλασε ένα κτίσμα, τον άνθρωπο, δισυπόστατο, που έχει ταυτόχρονα τα γνωρίσματα της λογικής και υπεραισθητής φύσεώς Του, αλλά και τα γνωρίσματα της κάθε άλογης και κτιστής φύσης131. Συγκεκριμένα δημιούργησε το κτίσμα-άνθρωπος με δύο ενωμένες φύσεις, ασύγχυτες, που εκφράζουν την υπόστασή του και οι οποίες είναι η νοητή φύση της αθάνατης ψυχής συνδεδεμένη με τη φθαρτή φύση του σώματος.
Ο Νικήτας Στηθάτος ως αυθεντικός εκφραστής της Μυστικής Θεολογίας, μέσω της χρήσης της τυπολογικής μεθόδου επιδιώκει να ανακαλύπτει σύμβολα και αναλογίες που να ταιριάζουν σε όλα τα αντικείμενα του αισθητού και πνευματικού κόσμου: βλέποντας την ανθρωπολογία μέσω της Χριστολογίας, τις δύο ασύγχυτες φύσεις του ανθρώπου τις αντιστοιχεί προς τις δύο ασύγχυτες φύσεις του Χριστού132. Χρησιμοποιεί την αριστοτελική φιλοσοφία, για να αναλύσει τη θεωρία περί των τεσσάρων στοιχείων για τη δημιουργία του αισθητού κόσμου. Συγκεκριμένα αναφέρει πως το αισθητό σώμα του ανθρώπου για να πλαστεί, πήρε από τη γη τις ιδιότητες του ξηρού και του ψυχρού για τη δημιουργία της μέλαινας χολής, από το νερό πήρε τις ιδιότητες του ψυχρού υγρού για το φλέγμα, από τον αέρα έλαβε τις ιδιότητες του υγρού θερμού για το χρώμα του αίματος και τέλος, από τη φωτιά πήρε τις ιδιότητες του θερμού ξηρού για την παραγωγή της ξανθιάς χολής133.
Επίσης ο άνθρωπος προσέλαβε και άλλες ιδιότητες για τη δημιουργία του αισθητού φθαρτού σώματος, όπως είναι το αυξητικό, το παθητικό, το αισθητικό, αλλά και το λογικό, νοερό και συνειδησιακό για τη νοητή άφθαρτη φύση που αντιπροσωπεύει την αθάνατη ψυχή. Διακρίνεται η υιοθέτηση της άποψης περί διάκρισης ουσίας και ενεργειών του Θεού, η οποία ερμηνεύει τέλεια τη σχέση άκτιστου κτιστού, όντος και μη όντος, χωρίς να αφήνει ίχνη κανενός είδους πανθεϊσμού και περιθώρια ταύτισης θεότητας και κτιστότητας134. Ενώ για την πλάση του αισθητού φθαρτού σώματος, ο Στηθάτος χρησιμοποιεί την αριστοτελική θεωρία, για τη δημιουργία της νοητής αθάνατης φύσης της ψυχής αντλεί στοιχεία από την πλατωνική θεωρία περί αρετών των ψυχών, όπου οι αρετές από τις οποίες κτίστηκε η ψυχή βρίσκονται σε αντιστοιχία προς τα τέσσερα στοιχεία που συνέβαλαν στην πλάση του σώματος135. Τα μέρη στα οποία διαιρείται η ψυχή κατά την πλατωνική θεωρία, το λογιστικό, το θυμικό και το επιθυμητικό, βρίσκονται σε πλήρη αρμονία με τα στοιχεία της αριστοτελικής σκέψης. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο της πλήρους ψυχικής ισορροπίας και της αρμονικής ένωσης των δύο ασυγχύτων φύσεών του, του αισθητού υλικού σώματος και της νοητής άυλης ψυχής.
Συνεπώς, είναι αδύνατον να υπάρξει σώμα άνευ ψυχής ή ψυχή δίχως σώμα, αφού ο άνθρωπος αποτελεί ψυχοσωματική οντότητα136. Οι δύο αυτές φύσεις του ανθρώπου δημιουργήθηκαν ταυτόχρονα και ασύγχυτα. Ο Στηθάτος επιτυγχάνει με αυτόν τον τρόπο να ακυρώσει την ωριγενιστική διδασκαλία περί προϋπάρξεως της ψυχής του ανθρώπου, αλλά και να αντιταχθεί στη θεωρία του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης, περί διπλής δημιουργίας. Ο Θεός κατά το Νικήτα Στηθάτο, έπλασε ένα ψυχοσωματικό ον, τον άνθρωπο, τον τοποθέτησε στη γη ως απόλυτο κυρίαρχο με αθάνατη ζώσα ψυχή και με στοιχεία, ιδιότητες και αρετές, οι οποίες αρμόζουν στο «κατ’ εικόνα» και «καθ’ ομοίωσιν» του Θεού. Όλα τα παραπάνω εδόθησαν από τον Δημιουργό στον άνθρωπο, ώστε εκείνος να ξεπεράσει τη σχιζοφρενική κατάσταση να μετέχει ταυτόχρονα σε δύο πραγματικότητες, εκείνη της αόρατης κτίσεως με τη νοητή φύση της ψυχής και εκείνη της ορατής με την αισθητή φύση του σώματος, συνδέοντας τον επίγειο κόσμο με τον επουράνιο.



13. Η ψυχή «κατ’ εικόνα» Θεού και η πορεία προς το «καθ’ ομοίωσιν».

Η αρχέγονη σχέση που υφίσταται μεταξύ Θεού και ανθρώπου εξαιτίας της «κατ’ εικόνα» και «καθ’ ομοίωσιν» Θεού δημιουργίας του δεύτερου, αποδεικνύει την ομοιότητά τους, εφόσον κάθε εικόνα μοιάζει στο αρχέτυπό της. Δηλαδή, αφού ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ’ εικόνα» Θεού, έχει ομοιότητα προς το αρχέτυπό του, που είναι ο Θεός. Συνεπώς, «το κατ’ εικόνα» είναι η προίκα του ανθρώπου που τον συνδέει με τον Θεό και τον ολοκληρώνει, ώστε να είναι αυτεξούσιος, κυρίαρχος και να βασιλεύει πάνω στη γη137. Οι Πατέρες της Εκκλησίας όταν αναφέρονται στην «κατ’ εικόνα» Θεού δημιουργία του ανθρώπου, οι περισσότεροι την εντοπίζουν στην πνευματική φύση του ανθρώπου, δηλαδή στη νοητή και αυτόβουλη ψυχική λειτουργία. Αναφέρουμε μερικά ονόματα: ο Κλήμης Αλεξανδρείας, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός κ. ά. Όμως οι Άγιοι Γρηγόριος Παλαμάς και Επιφάνιος Σαλαμίνος τοποθετούν το «κατ’ εικόνα» σε ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη.
Ωστόσο, δεν υφίσταται κανένα πρόβλημα, αφού άπαντες αποδέχονται τη δισυπόστατη ψυχοσωματική οντότητα του ανθρώπου. Βασική προϋπόθεση είναι η ψυχοσωματική ενότητα του ανθρώπου και στην ουσία μεταξύ των δύο θέσεων δεν υπάρχει καμία ουσιαστική διαφοροποίηση138. Ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος και ο μαθητής του Νικήτας Στηθάτος αποδίδουν το «κατ’ εικόνα» Θεού στην πνευματική φύση του ανθρώπου, στη νοερή λειτουργία της αθάνατης ψυχής. Ο Στηθάτος ως λάτρης της Μυστικής Θεολογίας δεν διστάζει να εντοπίσει τρία μέρη του ανθρώπου που είναι η ψυχή, ο νους και ο λόγος και να τα αντιστοιχίσει, ως «κατ’ εικόνα» Θεού δημιουργίας, στα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας, τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Ακριβώς όπως οι τρεις ομοούσιες υποστάσεις του Θεού αποτελούν την Αγία Τριάδα, έτσι και τα παραπάνω τρία μέρη του ανθρώπου, που ως εικόνα ομοιάζουν στο αρχέτυπό τους και τα τρία αυτά μέρη, η ψυχή, ο νους και ο λόγος αντικατοπτρίζουν ως ενωμένα και αδιαίρετα τον τρισυπόστατο Θεό. Η νοερή ψυχή αδυνατεί να αποσπαστεί από άλλα δύο ομοούσια και συμφυή μέρη της, το νου και το λόγο. Εμφανίζονται ως μία αδιαίρετη ενότητα139.
Συνεπώς, η «κατ’ εικόνα» Θεού δημιουργία του ανθρώπου δεν αντανακλάται στη σωματική - οργανική πλάση του ανθρώπου, αλλά στην πνευματική φύση του. Ο νους λειτουργεί ως εικόνα Θεού και πιέζει την ψυχή και το σώμα να ενωθούν με Αυτόν. Στο σημείο αυτό ο Στηθάτος χρησιμοποιεί την πλατωνική φιλοσοφική άποψη, σχετικά με την ύπαρξη τεσσάρων αρετών της ψυχής του ανθρώπου, συνδέοντας αυτές με τις αρετές της πνευματικής φύσης της ψυχής. Δηλαδή, συνδέει την πλατωνική αρετή της σωφροσύνης με τη σύνεση του νου, της φρόνησης με την οξύνοια, της δικαιοσύνης με την αντίληψη και της ανδρείας με την επιδεξιότητα140. Οι Πατέρες της Εκκλησίας χρησιμοποίησαν, για να εξηγήσουν την «κατ’ εικόνα» δημιουργία του ανθρώπου, αλλά και για να προσδιορίσουν τον τρόπο λειτουργίας όλης της ψυχοσωματικής οντότητάς του, τη θεωρία περί υπάρξεως τριών ιδιωμάτων, τα οποία προικίζουν την ψυχή του ανθρώπου ως εικόνα Θεού και αυτά είναι το αρχικό, το βασιλικό και το αυτεξούσιο. Χρησιμοποιήθηκαν από τους Πατέρες για να υποδηλώσουν την ύπαρξη και λειτουργία του ανθρώπου, ο οποίος ομοιάζει στο αρχέτυπό του, δίχως να τέμνεται ή να διαιρείται η φύση του.

14. Η περί ψυχής διδασκαλία των Νηπτικών Πατέρων.

Ως Πατέρες ή Διδασκάλους της Εκκλησίας θεωρούμε όλους τους χριστιανούς, οι οποίοι αναγνωρίστηκαν ως πνευματικοί διδάσκαλοι και αναδείχθηκαν ως συγγραφείς, διατυπώνοντας, οριοθετώντας και υπερασπιζόμενοι το χριστιανικό δόγμα141. Νηπτικοί ονομάστηκαν οι Πατέρες οι οποίοι θεωρήθηκαν διδάσκαλοι της νίψης, δηλαδή της ορθόδοξης ασκητικής τέχνης, αν και όλοι οι Πατέρες της Εκκλησίας κατείχαν την ασκητική επιστήμη. Μερικά ονόματα νηπτικών Πατέρων είναι ο Μακάριος ο Αιγύπτιος (4ος αι.), ο Ιωάννης ο Σιναΐτης (Κλίμαξ, 6ος αι.), ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος (10ος-11ος αι.), ο Νικήτας Στηθάτος (11ος αι.), ο Νικόλαος Καβάσιλας κ. ά.
Η ψυχή κατά τους νηπτικούς Πατέρες είναι ουσία λογική και αγαθή. Αποτελεί εικόνα της αθάνατης και αιώνιας δόξας του Θεού και κατά την επίγεια ζωή κατοικεί πάντα μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Οι νηπτικοί αποδέχονται την πλατωνική διαίρεση της ψυχής σε τρία μέρη, αν και όλοι θεωρούν ότι η νοερή ανθρώπινη φύση είναι ασώματη, μη ορατή, απερίγραπτη και συνεπώς ακατάληπτη. Όπως και στην πλατωνική θεώρηση, η ψυχή ορίζεται ως ένας «χώρος», όπου μπορούν να εισχωρήσουν κάθε είδους λογισμοί, αγγελικής ή δαιμονικής προέλευσης και οι οποίοι φυσικά επηρεάζουν την ψυχική λειτουργία του ανθρώπου.
Για τους νηπτικούς Πατέρες κάθε ψυχική λειτουργία μπορεί να εκδηλωθεί είτε με την «κατά φύσιν» είτε με την «παρά φύσιν» έκφρασή της. Ανάλογα με την πνευματική καλλιέργεια της ψυχής του κάθε ανθρώπου ο πνευματικός του αγώνας έγκειται στο να εκδιώξει τους κακόβουλους πειρασμούς και να διατηρήσει την ψυχή του αμόλυντη, ώστε αυτή να πληρωθεί μόνο από καλόβουλους και αγαθούς λογισμούς. Υπάρχουν πειρασμοί «ορατοί», οι οποίοι αποτελούν καθρέπτη των φυσικών μας επιθυμιών και πειρασμοί «αόρατοι», οι οποίοι κατά βάση επεμβαίνουν στη φαντασία του ανθρώπου με σκοπό να ενισχύσουν τις πειρασμικές προσβολές, ώστε να ικανοποιηθούν. Ο κορεσμός ή η έλλειψη όλων αυτών των πραγμάτων, που ο άνθρωπος αξιολογεί ως απαραίτητα προκειμένου να γευτεί τη χαρά της πληρότητας, είναι οι κύριες αιτίες για την ψυχική του αναταραχή, την έλλειψη γαλήνης και την αιχμαλωσία της ανθρώπινης ψυχής στη δίνη των παθών. Έτσι η ψυχή του ανθρώπου εγκλωβίζεται, καθίσταται ανελεύθερη και οδηγείται προς την αιώνια καταδίκη.
Η νηπτική διδασκαλία προσβλέπει στην ανατροπή αυτής της καταστάσεως, στην αποφυγή της αιώνιας καταδίκης και στη σωτηρία της ψυχής. Οι άνθρωποι καλούνται να αλλάξουν στάση ζωής, να μεταμορφώσουν τον εαυτό τους, για να μπορέσουν να διαχειριστούν την τρεπτότητά τους και να καταστούν ικανοί να εκπληρώσουν το αίτημα για ολοκλήρωση142. Ακριβώς σε αυτήν τη σωτηριολογική προοπτική εντάσσεται το αγωνιστικό πνεύμα των νηπτικών Πατέρων, καθώς αυτά τα νηπτικά κείμενα περιλαμβάνουν το σύνολο της γνώσης και της ασκητικής εμπειρίας των Νηπτικών, τα οποία ο άνθρωπος καλείται να μελετήσει και να εφαρμόσει, προκειμένου να αρδεύσει τα πνευματικά εκείνα στηρίγματα, που θα τον βοηθήσουν να γνωρίσει τον εαυτό του και να επεκτείνει την υπαρξιακή του ευαισθησία.
Κατά τους Νηπτικούς υφίσταται ο Νους, ο οποίος ως αυτοτελής ιδιότητα της ψυχής αποτελεί την «όραση» και «δύναμη» της ψυχικής λειτουργίας. Δεν νοείται ψυχή δίχως Νου, ο οποίος είναι η αρχή της νοήσεως, γι’ αυτό ονομάζεται και λογισμός. Οι νηπτικοί Πατέρες μπορούν κάλλιστα να θεωρηθούν πρόδρομοι της επιστήμης της Ψυχαναλύσεως, καθώς ανακάλυψαν και ανέλυσαν τον αόρατο εκείνο ψυχικό κόσμο, που ευρίσκεται κάτω από τη συνείδηση της ψυχής και πολλές φορές την κατευθύνει αποφασιστικά∙ το λεγόμενο, αργότερα από τους ψυχολόγους «ασυνείδητο», καταδεικνύοντας επίσης τη μέγιστη σημασία του ασυνειδήτου στους λογισμούς143.







15. Μνημόσυνα - Τρισάγιο - Ψυχοσάββατα.

Το χρονικό διάστημα ανάμεσα στο σωματικό θάνατο των ανθρώπων και την ανάσταση των νεκρών κατά τη Δευτέρα Παρουσία, που ονομάζεται «μέση κατάσταση», οι κεκοιμημένοι αδελφοί μας βρίσκονται σε ένα στάδιο αναμονής. Παρότι προγεύονται τα μελλούμενα με τις ζώσες αθάνατες ψυχές τους, εντούτοις δεν έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν τίποτα στον εαυτό τους. Αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα, ποθούν τη σωτηρία, αλλά δυστυχώς εν τω Άδη ουκ εστι μετάνοια. Ωστόσο η σωστή φράση ανήκει στον παρακάτω ψαλμό ότι ουκ έστιν εν τω θανάτω ο μνημονεύων σου∙ εν δε τω Άδη τις εξομολογήσεταί σοι; 144 Συνεπώς, ευλόγως γεννάται το ερώτημα σε τι χρησιμεύουν τα μνημόσυνα εφόσον γνωρίζουμε από την Αγία Γραφή πως απόκειται τοις ανθρώποις άπαξ αποθανείν, μετά δε ταύτα κρίσις145.
Το μνημόσυνο είναι προσευχή όλης της Εκκλησίας για την ανάπαυση των ψυχών των κεκοιμημένων αδελφών μας. Πρόκειται για τελετή η οποία λαμβάνει χώρα σε μνήμη των κεκοιμημένων αδελφών και έχει δύο μορφές. Είτε κατά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας, όπου στην Προσκομιδή τίθεται στο Δισκάριο ο «Αμνός» και Σωτήρας Ιησούς Χριστός, η Θεοτόκος, οι άγγελοι, οι Άγιοι και οι προσφιλείς κεκοιμημένοι αδελφοί μας, όπου πιστοί και ιερείς τους μνημονεύουν, είτε κατά το Τρισάγιο επί του μνήματος των οικείων μας προσώπων σε μια τελετή συγκινητική, με τη ζώσα ανάμνησή τους, που καθιστά την προσευχή μας θερμότερη και συναισθηματικά φορτισμένη. Βεβαίως η Εκκλησία μας μάς επιτρέπει και μας προτρέπει να προσευχόμαστε όπου και να είμαστε, όχι μόνο στον ιερόν ναό για τους κεκοιμημένους αδελφούς μας «εν παντί καιρώ και τόπω».
Ένας τρόπος με τον οποίο αναπαύονται οι ψυχές αποτελεί η Θεία Κοινωνία, αφού προσφέρεται υπέρ αυτών η Θεία Ευχαριστία. Εάν μάλιστα συνοδευτεί και από τη συμμετοχή των πενθούντων στην Θεία Κοινωνία, κατά την τελετή του μνημοσύνου, τότε οι ψυχές ευαρεστούνται, καθώς εισπράττουν τη χαρά της χριστιανικής ζωής των οικείων τους. Μέσω των μνημοσύνων και του χριστιανικού τρόπου ζωής των πενθούντων γίνεται πραγματικότητα το αίτημα του άφρονος πλουσίου προς τον Αβραάμ για σωτηρία των αδελφών του στη γνωστή παραβολή του Κυρίου146. Διότι οι θερμές προσευχές των πιστών για τις ψυχές των κεκοιμημένων τους εισακούονται, ενώ αμαρτωλών ο Θεός ουκ ακούει, πολύ ισχύει δέησις δικαίου ενεργουμένη147.
Όλα τα Σάββατα του χρόνου τα έχει αφιερώσει η Εκκλησία για προσευχές στη μνήμη των κεκοιμημένων αδελφών. Οι Άγιοι Πατέρες έχοντας πλήρη επίγνωση της τεράστιας ωφέλειας των ψυχών των κεκοιμημένων, καθιέρωσαν να επιτελούνται μνημόσυνα μετά την εκδημία ακριβώς στις παρακάτω ημέρες. Στις τρεις, στις εννέα και στις σαράντα ημέρες. Στους τρεις και στους έξι μήνες, καθώς και στο χρόνο όταν ο αριθμός των ημερών αυτού πληρωθή148. Η Εκκλησία δεν επιτρέπει να γίνονται μνημόσυνα τις εξής ημέρες: την ημέρα της Αναστάσεως, η οποία είναι μεγάλη δεσποτική εορτή, καθώς και όλη την Διακαινήσιμο εβδομάδα, προκειμένου για μην επισκιασθεί το μεγάλο γεγονός της Αναστάσεως του Κυρίου από την ακολουθία των μνημοσύνων. Για τον ίδιο λόγο απαγορεύονται τα μνημόσυνα τα Χριστούγεννα, τα Θεοφάνεια, στην Ανάσταση του Λαζάρου, των Βαΐων, του Θωμά, της Μεσοπεντηκοστής, της Αναλήψεως και της Μεταμορφώσεως. Ακριβώς για τον ίδιο λόγο δεν επιτρέπονται ανήμερα την Πεντηκοστή, του Αγίου Πνεύματος, του Ευαγγελισμού, της Υπαπαντής, καθώς και σε όλες τις θεομητορικές εορτές, όπως και την ημέρα που εορτάζεται ο Άγιος του ιερού ναού. Αυτό είναι το τυπικό της Εκκλησίας, είναι νόμος Θεού και οφείλουν όλοι οι χριστιανοί να το ακολουθούν πιστά. Πολλές φορές ψάλλεται και επιμνημόσυνη δέηση, κυρίως στις σαράντα ημέρες, στους έξι μήνες και στο χρόνο από την εκδημία του εν Χριστώ αδελφού μας.
Για την τέλεση ενός μνημοσύνου χρειάζονται κάποια υλικά, όπως πρόσφορο, νάμα, κερί, λιβάνι, λάδι κι ένα πιάτο σιτάρι. Η Εκκλησία όλες τις ημέρες της εβδομάδας τις έχει αφιερωμένες σε κάποιον Άγιο, τη Δευτέρα στους Αγγέλους και Αρχαγγέλους, την Τρίτη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, την Τετάρτη και την Παρασκευή στον Τίμιο Σταυρό, ενώ την Πέμπτη στους Αγίους Αποστόλους και στον Άγιο Νικόλαο, το Σάββατο στους κεκοιμημένους αδελφούς μας και την Κυριακή στον Κύριο. Η Εκκλησία απαρτίζεται από τα ζώντα μέλη της, αλλά και τα κεκοιμημένα, τα οποία «επικοινωνούν» μεταξύ τους μέσω της προσευχής. Δύο Σάββατα ονομάζονται «ψυχοσάββατα» και είναι το Σάββατο των Απόκρεω και το Σάββατο της Πεντηκοστής, όπου μνήμην επιτελούμεν πάντων των απ’ αιώνος κοιμηθέντων ευσεβώς και επ’ ελπίδι Αναστάσεως ζωής αιωνίου πατέρων και αδελφών ημών149. Οι ζώντες με τους κεκοιμημένους έρχονται σε πνευματική κοινωνία μεταξύ τους εις δόξαν Κυρίου.
Αναφορικά με τα κόλλυβα, που είναι σιτάρι βρασμένο με τη μορφή στολισμένου δίσκου με ξηρούς καρπούς, καρύδια, σταφίδα, ρόδι, αμύγδαλα και κυρίως ζάχαρη, αυτά προσφέρονται στους παρευρισκομένους σε μνημόσυνα στην Εκκλησία στο τέλος της Θείας Λειτουργίας. Συμβολίζουν την κοινή μας Ανάσταση, όπως ο σπόρος του σιταριού πέφτει στη γη, θάβεται και χωνεύεται και σαπίζει, χωρίς όμως να φθαρεί και στη συνέχεια φυτρώνει, καλύτερος και ωραιότερος, έτσι και το νεκρό σώμα του ανθρώπου θάβεται στη γη και σαπίζει για να αναστηθεί και πάλι άφθαρτο, ένδοξο και αιώνιο150. Επίσης, την ίδια ακριβώς εικόνα για την Ανάστασή Του χρησιμοποίησε και ο Χριστός151.
Όλα τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή των Κολλύβων έχουν τη σημασία τους. Για παράδειγμα το σιτάρι αποτελεί σύμβολο της γης και συμβολίζει των κεκοιμημένων αδελφών τις ψυχές. Το ρόδι ως σύμβολο αλιεύεται από την αρχαία ελληνική μυθολογία, αφού το έθιμο των Κολλύβων έχει σχέση με τα περίδειπνα των αρχαίων Ελλήνων και άλλων λαών. Συμβολίζει τη λαμπρότητα του Παραδείσου στη χριστιανική παράδοση, ενώ στην αρχαιοελληνική με αυτό το ρόδι ο Άδης κράτησε την Περσεφόνη στον κάτω κόσμο. Οι ξηροί καρποί συμβολίζουν τη ζωή η οποία συνεχώς αναπαράγεται και τα μπαχαρικά είναι τα αρώματα του επίγειου κόσμου. Τα αμύγδαλα και μάλιστα ασπρισμένα συμβολίζουν τα γυμνά οστά του ανθρώπου, για να μην ξεχνάει την κοινή μοίρα όλων των ανθρώπων επί της γης. Από την αρχαία ελληνική γραμματεία, η σταφίδα αποτελεί διονυσιακό προϊόν, που παραπέμπει στη γλυκιά ζωή του έρωτα και του «ευ ζειν», ενώ στον Χριστιανισμό εκφράζει την άμπελο του Χριστού. Τέλος, η ζάχαρη συμβολίζει τον γλυκό Παράδεισο.
Αξίζει να αναφερθεί πως το έθιμο των κολλύβων έχει κάποια σχέση με την παλαιά συνήθεια διανομής νομισμάτων κατά την τέλεση των μνημοσύνων. Αυτή η ταύτιση και η διανομή νομισμάτων και κολλύβων κατά τα χριστιανικά χρόνια συνδέεται με την ελεημοσύνη. Όμως ο συνδυασμός και των δύο είναι το άριστο. Αναγιγνώσκουμε την ευαγγελική περικοπή ελεημοσύνες υπέρ αυτών που έφυγαν προς τον Κύριο στα μνημόσυνα αυτών152. Οι διάφοροι στολισμοί σε βαθμό υπερβολής κατά την τελετή του μνημοσύνου, καθώς και η νεοφανής τακτική, όπου αντί κολλύβων οι οικείοι του κεκοιμημένου αδελφού φέρνουν στον ιερό ναό διάφορα γλυκίσματα, κουλούρια, πίτες κ.λπ. δεν έχει καμιά σχέση με τη χριστιανική παράδοση. Όπως ήδη αναφέρθηκε, επιβάλλεται στους πιστούς χριστιανούς να λειτουργούν σύμφωνα με τη θεόπνευστη παράδοση της Εκκλησίας του Χριστού, καθώς σκοπός ιερός κάθε μνημοσύνου είναι η ωφέλεια της ψυχής του προσφιλούς προσώπου και όχι η προσωπική προβολή των πενθούντων.



16. Δευτέρα Παρουσία - Τελική Κρίση.

Ευαγγέλιο είναι αλήθεια ότι σημαίνει την καλή αγγελία, την ευχάριστη είδηση. Δείχνει στον άνθρωπο την οδό που πρέπει να περπατήσει, ώστε να οδηγηθεί στη σωτηρία της ψυχής του. Αποτελεί Ευαγγέλιο αγάπης, αλλά και δικαιοσύνης. Ειδικά το Ευαγγέλιο της Κυριακής των Απόκρεω περιγράφει ίσως το αυστηρότερο κομμάτι της Αγίας Γραφής. Πρόκειται για την περιγραφή της Δευτέρας Παρουσίας και της Τελικής Κρίσεως από τον υιό του Θεού, όπου με όλη Του τη μεγαλοπρέπεια και συνοδεία όλων των αγγέλων, θα καθίσει στον βασιλικό θρόνο Του για να κρίνει ως δίκαιος κριτής τους ανθρώπους153. Το μέγα ερώτημα είναι εάν είναι γνωστό πότε θα έρθει, πότε θα λάβει χώρα η Δευτέρα Παρουσία Περί δε της ημέρας εκείνης και ώρας ουδείς οίδεν, ουδέ οι άγγελοι των ουρανών, ειμή ο Πατήρ μου μόνος154. Σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, στη Γένεση αναφέρεται Και εγένετο εσπέρα και εγένετο πρωί, ημέρα μία155∙ λέει ημέρα μία παρότι ακολουθούν κι άλλες ημέρες και θα μπορούσε να πει ημέρα πρώτη. Όμως η «ημέρα μία» είναι η ογδόη ημέρα, η οποία δεν ανήκει στις επτά ημέρες της εβδομάδας, είναι η καινούργια, η Κυριακή ημέρα156. Ημέρα Κυριακή ξεκίνησε η δημιουργία του κόσμου από τον Θεό και ημέρα Κυριακή θα επιστρέψει, ώστε να τον αναδημιουργήσει - ανακαινίσει. Και τέτοια ημέρα Κυριακή, θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου157.
Η Γραφή ομιλεί για μια μεγάλη «αναστάτωση» της φύσης και του κόσμου. Πριν την Πτώση του ανθρώπου η φύση ήταν ήρεμη, καθαρή, αγιασμένη, δεν υπήρχαν σεισμοί, ούτε χειμώνας, ούτε πλημμύρες διότι δεν υπήρχε αμαρτία158. Όμως το προπατορικό αμάρτημα «λέρωσε» τη φύση με την αμαρτία και συνεχίζει να γεμίζει από τις αμαρτίες των απογόνων του Αδάμ. Η Γραφή περιγράφει με τα μελανότερα χρώματα αυτό που θα γίνει, αφού θα διασαλευθούν ακόμη και οι άγγελοι, πόσο μάλλον οι άνθρωποι Και αι δυνάμεις των ουρανών σαλευθήσονται159. Θα γίνουν σημεία και τέρατα, η αποσύνθεση της φύσεως και η καύση του σύμπαντος: Ο ήλιος θα χάσει το φως του, θα πέσει σε όλη τη γη βαθύτατο σκοτάδι160. Θυμίζει την καταστροφή των Σοδόμων και Γομμόρων από τη θεϊκή φωτιά, προκειμένου να καεί η φθορά της αμαρτίας, να υπάρξει αποσύνθεση και επανασύνθεση του κόσμου και της φύσης όλης, ώστε ο αναγεννημένος άνθρωπος να τοποθετηθεί σε αναγεννημένη φύση∙ καίγεται από τη θεϊκή φωτιά η φθορά της αμαρτίας και παραδίνεται πάλι άφθαρτη στον άφθαρτο άνθρωπο161.
Μην ξεχνάμε πως η δημιουργία του κόσμου προηγήθηκε της ανθρώπινης δημιουργίας. Γι’ αυτόν το λόγο, πρώτα ανακαινίζεται η φύση και καθαρίζει από τη μόλυνση της αμαρτίας και κατόπιν ανακαινίζεται (ανασταίνεται) ο άνθρωπος. Η ιστορία του κόσμου «αρχίζει» με τη δημιουργία της φύσης, στη συνέχεια του ανθρώπου και «τελειώνει» με την αναδημιουργία της, την ανασύνθεση της φύσης και την ανάσταση του ανθρώπου. Όταν η φύση θα αναστενάζει, το σύμπαν θα καίγεται, βαθύ σκοτάδι θα καλύπτει όλη τη γη, οι άνθρωποι τρομαγμένοι και πανικοβλημένοι θα τρέχουν να σωθούν, ένας μεγάλος Σταυρός θα εμφανισθεί ψηλά στον ουρανό που θα φεγγοβολά κάνοντας τη νύκτα μέρα. Και τότε φανήσεται το σημείον του Υιού του ανθρώπου εν ουρανώ162. Θα φανεί ψηλά στον ουρανό το «σημείον», ο Σταυρός του Κυρίου163. Μπορεί στην Πρώτη Παρουσία ο Χριστός να ήρθε ταπεινά, ως ένας απλός άνθρωπος για να κηρύξει το θέλημα του Θεού στην οικουμένη με τρόπο απλό, ταπεινό, κατανοητό, ωστόσο στην Δευτέρα Παρουσία θα έρθει μετά δόξης Θεού, επιβλητικά όπως αρμόζει σε Βασιλέα, σαν μια αστραπή164. Η επιβλητικότητα και η λαμπρότητά Του θα είναι τόσο μεγάλη, η λάμψη Του τόσο εκτυφλωτική, ώστε άπαντες οι άνθρωποι θα γονατίσουν μπροστά Του έντρομοι και έκπληκτοι για να τον προσκυνήσουν. Κάμψει παν γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων165.
Ο Χριστός μετά την Ανάστασή Του φέρει δια παντός στο αναστημένο σώμα Του, ως στολίδια, τις πληγές από τα καρφιά του Σταυρού για να τα βλέπουν όλοι οι άνθρωποι, πιστοί και άπιστοι166. Ο Κύριος θα κρίνει με απόλυτη δικαιοσύνη όλους τους ανθρώπους. Δικαιοσύνη δεν θα βρούμε στη γη, αλλά μόνο στον ουρανό. Δεν οφείλουν να τρέμουν την Κρίση του Κυρίου όλοι οι άνθρωποι, παρά μόνον οι αμαρτωλοί. Πάντα ο ένοχος φοβάται το δικαστήριο και κατά την Δευτέρα Παρουσία θα πραγματοποιηθεί οπωσδήποτε αυτό το δικαστήριο του Θεού. Η απόφαση θα βγάλει αθώους και ενόχους, οι πρώτοι θα οδεύσουν στα δεξιά του Κυρίου, ενώ οι δεύτεροι στα αριστερά Του, στο πυρ το εξώτερον. Θα ανοιχθούν οι συνειδήσεις όλων των ανθρώπων και θα φανερωθούν ενώπιον των αγγέλων και των ανθρώπων τα έργα του σκότους167, όλες τους οι αμαρτίες. Βεβαίως και οι αλλόθρησκοι θα κριθούν με δίκαιο τρόπο από τον Μέγα Κριτή. Όσοι δεν άκουσαν για τον Χριστό θα κριθούν με βάση τη συνείδησή τους168. Αντίστοιχα, όλοι όσοι άκουσαν για τον Χριστό και δεν τον πίστεψαν, θα κριθούν πολύ αυστηρά.
Ο Θεός για να βοηθήσει τον άνθρωπο θα λάβει υπόψη Του ακόμη και την πιο μικρή λεπτομέρεια, την πιο ασήμαντη πράξη που ο άνθρωπος έκανε κατά την επίγεια ζωή του. Γιατί θα είναι ακριβοδίκαιος, δηλαδή δεν θα αδικήσει κανέναν Ο νικών δώσω αυτώ καθίσαι μετ’ εμού εν τω θρόνω μου169.



17. Η ανάσταση των νεκρών.

Γρηγορείτε ουν, ότι ουκ οίδατε ποία ώρα ο Κύριος υμών έρχεται170.

Ολόκληρη η ανθρώπινη ιστορία από την ώρα της Πτώσεως μέχρι σήμερα δεν είναι τίποτα άλλο από μία πορεία προς την Ανάσταση. Η διδασκαλία της χριστιανικής πίστεως και ηθικής έχει ως αντικείμενο την προσδοκία της κοινής Ανάστασης. Έρχεται ώρα εν η πάντες οι εν τοις μνημείοις ακούσονται της φωνής αυτού και εκπορεύσονται οι τα αγαθά ποιήσαντες εις ανάστασιν ζωής, οι δε τα φαύλα πράξαντες εις ανάστασιν κρίσεως171. Η ανάσταση των νεκρών αποτελεί βεβαιότητα στην πίστη της Εκκλησίας, αφού η κατάληξη στο Σύμβολο της Πίστεως είναι προσδοκώ ανάστασιν νεκρών και ζωήν του μέλλοντος αιώνος. Πρέπει να τονισθεί πως όταν αναφερόμαστε σε ανάσταση νεκρών εννοούμε συγχρόνως ανάσταση σωμάτων, καθώς οι αθάνατες ψυχές θα εισέλθουν και πάλι στα νεκρά σώματα στα οποία ενοικούσαν, εφόσον αυτά θα ζωοποιηθούν, ώστε να δημιουργήσουν τον άνθρωπο ολόκληρο. Θα μεταμορφώσει το φθαρτό μας σώμα και θα το κάνει όμοιο με το δικό Του ένδοξο σώμα, με τη δύναμη και της εξουσία που έχει να υποτάξει στον εαυτό Του τα πάντα172. Εδώ διακρίνεται μια διαφορετική αντίληψη για την ανάσταση των σωμάτων ανάμεσα στην ορθόδοξη θεολογία και στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία.
Η φιλοσοφία της κλασικής περιόδου αδυνατεί να δεχθεί την ανάσταση των σωμάτων, καθώς η ίδια αποδέχεται την κατά φύσιν αθάνατη ψυχή και το κατά φύσιν θνητό σώμα. Η πλατωνική αντίληψη έγκειται στην πίστη του «εγκλεισμού» της αθάνατης ψυχής στο φθαρτό σώμα, με συνέπεια η ψυχή να αποκλεισθεί από τον ανώτερο κόσμο των ιδεών, τον μόνο αληθινό και να επιζητεί τη λύτρωσή της, δηλαδή την αποδέσμευσή της από το υλικό σώμα. Συνεπώς, το σώμα ορίζεται σαν κάτι αρνητικό για την κλασική φιλοσοφία και ο «εγκλεισμός» της ψυχής σε αυτό δικαιολογεί και εκφράζει την πτώση της. Παρατηρείται στο σημείο αυτό πως η αρχαιοελληνική αντίληψη περί ψυχής επιζητά και επιδιώκει τη λύτρωση, όχι τη σωτηρία της ψυχής, όπου ρίχνει το βάρος η ορθόδοξη πίστη. Γι’ αυτόν το λόγο αντέδρασαν οι Αθηναίοι όταν τους μίλησε ο απόστολος Παύλος στην Πνύκα πάνω στον Άρειο Πάγο για ανάσταση νεκρών και σωμάτων πράγμα ακατανόητο γι’ αυτούς. Ακούσαντες δε ανάστασιν νεκρών οι μεν εχλεύαζον, οι δε είπον∙ ακουσόμεθά σου πάλιν περί τούτου173.
Ωστόσο, η ορθόδοξη πίστη βασιζόμενη στη θεόπνευστη Αγία Γραφή θεωρεί δεδομένη την ανάσταση των νεκρών. Από τον προφήτη Ησαΐα διαβάζουμε αναστήσονται οι νεκροί και εγερθήσονται οι εν τοις μνημείοις και ευφρανθήσονται οι εν τη γη174. Αλλά και από τον Προφήτη Ιεζεκιήλ μαθαίνουμε για το απίστευτο γεγονός των ξηρών οστών, όπου με το θείο λόγο απέκτησαν σάρκες, νεύρα, δέρμα και πνεύμα, ψυχή175. Από την Παλαιά Διαθήκη γνωρίζουμε πως οι Ιουδαίοι, σε αντίθεση με τους Σαδδουκαίους, πίστευαν ακλόνητα στην ανάσταση των νεκρών. Πολλές περιπτώσεις, τις οποίες έχουμε ήδη αναφέρει, αποδεικνύουν την πίστη των Ιουδαίων για την ανάσταση νεκρών. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση της αδελφής του Λαζάρου Μάρθας, όταν ο Χριστός την καθησύχασε ότι θα αναστηθεί ο αδελφός της, εκείνη απάντησε στον Κύριο οίδα ότι αναστήσεται εν τη αναστάσει εν τη εσχάτη ημέρα176. Αλλά και ο Κύριος λέγει: εγώ ειμί η ανάστασις και η ζωή177. Όλοι οι Απόστολοι με πρώτο την απόστολο Παύλο, στηρίζονται στα λόγια και στις πράξεις του Κυρίου και κηρύττουν παντού το λόγο του Θεού περί αναστάσεως νεκρών. Μάλιστα το κήρυγμα περιλαμβάνει αυτά, καθώς δεν θα είναι σώματα υλικά όπως ήταν, αλλά σώματα πνευματικά. Δηλαδή δεν θα υπόκεινται στη φθορά του χρόνου, αφού δεν θα φέρουν στοιχεία σαρκικότητας. Όλα τα στοιχεία της φθαρτότητας και της σαρκικότητας είναι στοιχεία μεταπτωτικά, ενώ μετά την ανάσταση των νεκρών οι άνθρωποι θα διάγουν βίο περίπου ως άγγελοι δίχως σωματικές ανάγκες, οι δε καταξιωθέντες του αιώνος εκείνου τυχείν και της αναστάσεως της εκ νεκρών ούτε γαμούσι, ούτε γαμίζονται, οι τε γαρ αποθανείν έτι δύνανται, ισάγγελοι γαρ εισί και υιοί εισί του Θεού, της αναστάσεως υιοί άπαντες178.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι Επιστολές του απόστολου Παύλου προς τους Κορινθίους, οι οποίοι επηρεασμένοι βαθύτατα από την πλατωνική φιλοσοφική σκέψη αδυνατούσαν να εμπεδώσουν και να αποδεχθούν το γεγονός της Αναστάσεως των νεκρών. Η ανάσταση ενός σώματος το οποίο έχει διαλυθεί εντός του μνήματος και έχουν απομείνει μόνο τα οστά του ανθρώπου για τους αρχαίους Έλληνες εθεωρείτο σκάνδαλο και μωρία για όσους το πίστευαν. Ο απόστολος Παύλος γι’ αυτόν το λόγο αναφέρει το εξαιρετικό παράδειγμα του σπόρου που φυτεύεται στη γη και από ένα μικρό κόκκο αναπτύσσεται ολόκληρο δένδρο ή φυτό. Όμως το ίδιο θα συμβεί και στους ανθρώπους κατά την Ανάσταση των σωμάτων, όταν αυτά θα μεταμορφωθούν με τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος σε ανθρώπους με σώματα πνευματικά, δηλαδή θα έχουν διαφορετική λειτουργία, δει το φθαρτόν τούτο ενδύσασθαι αφθαρσίαν και το θνητόν τούτο ενδύσασθαι αθανασίαν179.
Η Ανάσταση του Χριστού αποτελεί προοίμιο της αναστάσεως όλων των ανθρώπων, αφού ο Χριστός με την Ανάστασή Του νίκησε την φθορά,  κατήργησε τον θάνατο και χάρισε στους ανθρώπους το μέγα δώρο της Αναστάσεως, άνθρωποι από σάρκα και αίμα δεν μπορούν να πάρουν μέρος στη Βασιλεία του Θεού ούτε αυτό που είναι φθαρτό μπορεί να κληρονομήσει την αφθαρσία180. Μία διευκρίνιση την οποία κάνει ο απόστολος Παύλος είναι ότι στη Βασιλεία των ουρανών δεν θα έχουν όλοι την ίδια δόξα Θεού. Ανάλογα με τα πεπραγμένα του καθενός και τον πνευματικό του αγώνα, θα καταλαμβάνει τη θέση που του αξίζει, θα έχει τη δική του ακτινοβολία, αστήρ γα αστέρος διαφέρει εν δόξη181. Ακριβώς επειδή θα γίνει Ανάσταση νεκρών και σωμάτων, οι πιστοί άνθρωποι οφείλουν να σέβονται και να τιμούν το σώμα τους, να το κρατούν καθαρό από αμαρτίες, καθώς αυτό αποτελεί «Αγία Τράπεζα» ως «κατ’ εικόνα» και «καθ’ ομοίωσιν» του Κυρίου και να το προετοιμάζουν για τη μεγάλη δόξα του Κυρίου. Όλοι θα μεταμορφωθούμε μέσα σε μια στιγμή, όσο θέλει το μάτι να ανοιγοκλείσει, όταν ηχήσει η σάλπιγγα των έσχατων καιρών. Θα ακουστεί ο ήχος της σάλπιγγας κι αμέσως οι νεκροί θα επιστρέψουν στη γη άφθαρτοι, ενώ εμείς οι ζωντανοί θα αλλάξουμε το παλιό με ένα νέο σώμα182. .





ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙ ΚΕΚΟΙΜΗΜΕΝΩΝ
ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

1. Ο θάνατος και ο «Κάτω Κόσμος» στην αρχαία ελληνική παράδοση.

Ο θάνατος τυγχάνει ων, ως εμοί δοκεί,ουδέν
άλλο ή δυοίν πραγμάτοιν διάλυσις, της
ψυχής και του σώματος απ’ αλλήλου.
Πλάτωνας (Γοργίας 524Β)

Ο άνθρωπος ως «κατ’ εικόνα» και «καθ’ ομοίωσιν» δημιούργημα του Θεού, προικισμένος με τα στοιχεία της λογικής και της συνείδησης, αποτελεί το μόνο έλλογο έμβιο ον το οποίο διατηρεί συνείδηση της βιολογικής φθοράς και του θανάτου. Συνεπώς, ακριβώς γι’ αυτόν το λόγο είναι και το μόνο έμβιο ον το οποίο έχει τη δυνατότητα να φιλοσοφεί γύρω από τον θάνατο. Αυτή η συναίσθηση των αρχαίων Ελλήνων, για το πρόσκαιρο και πεπερασμένο της ζωής δημιούργησε πολλές φιλοσοφικές αντιλήψεις οι οποίες επιχείρησαν η καθεμία να εξηγήσουν το φαινόμενο του θανάτου, να περιορίσουν όσο είναι δυνατόν την προθανάτια οδύνη των ανθρώπων, έξω του κόσμου το αποθανόν ου πίπτει183.
Οι φιλόσοφοι της κλασικής περιόδου θεωρούν ότι οι άνθρωποι θλίβονται προ του θανάτου διότι πιστεύουν πως οι θανόντες στερούνται τις χαρές και τις απολαύσεις της επίγειας ζωής. Η σκέψη και μόνο ότι αφήνουν πίσω τα αγαπημένα τους πρόσωπα, τις περιουσίες τους, την ηδονή και όλα τα υλικά αγαθά, προκαλεί την επιθανάτια αγωνία που νιώθουν όλοι οι άνθρωποι πριν το τέλος. Ο άνθρωπος αναλόγως της μορφώσεώς του, των ενδιαφερόντων του και της κοινωνικής τάξεώς του διερωτήθηκε περί διαφόρων προβλημάτων. Επί του προβλήματος του θανάτου όμως διερωτήθηκαν άπαντες, ανεξαρτήτως μορφώσεως, τάξεως και ενδιαφερόντων184.
Οι αρχαίοι Έλληνες προκειμένου να ανταπεξέλθουν στο μεγάλο φόβο του θανάτου, χρησιμοποίησαν πέραν της φιλοσοφίας, τις τέχνες, καθώς αυτές δύνανται να συγκινήσουν την ανθρώπινη φύση και να εκλογικεύσουν το γεγονός του θανάτου. Μέσα από την ποίηση, τη ζωγραφική, το θέατρο, τη γλυπτική και την αρχιτεκτονική αναπτύσσεται η αρχαία ελληνική φιλοσοφική θεώρηση σχετικά με το έμφυτο δέος του ανθρώπου προς τον θάνατο, καθώς και το πόσο άρρηκτα συνδεδεμένη είναι η ανθρώπινη φύση μαζί του. Καθόλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας μέχρι σήμερα, οι διανοούμενοι κάθε εποχής επιχείρησαν να εξηγήσουν το γεγονός του θανάτου, να ερμηνεύσουν την ουσία του και να απαντήσουν στο αιώνιο ερώτημα για την ύπαρξη ή όχι μεταθανάτιας ζωής. Η αφθονία των φιλοσοφικών απόψεων που εμφανίστηκαν στην αρχαία Ελλάδα φανερώνει τη μεγάλη ανάγκη του ανθρώπου να δώσει κάποια απάντηση στις μεταφυσικές του ανησυχίες, αλλά και τη δίψα της ανθρώπινης ψυχής να γνωρίσει την αλήθεια.
Από τα βάθη του χρόνου της ανθρώπινης ιστορίας αλιεύουμε το θρησκευτικό συναίσθημα των ανθρώπων της Πρώιμης Εποχής, πώς πίστευαν στο θείο, δηλαδή στην ύπαρξη μίας ανώτερης δύναμης η οποία δημιούργησε και συντηρεί τον κόσμο. Εκφράστηκε αυτή η δοξασία μέσω της ύπαρξης «μακαρίων» και «άφθαρτων» όντων, τα οποία αποτελούν αθάνατες και ευτυχισμένες υπάρξεις. Τα δύο σημαντικότερα έργα που διασώζονται από την Πρώιμη Εποχή είναι τα συγγράμματα του Ομήρου, η Οδύσσεια και η Ιλιάδα. Υπό την πίστη του ολυμπιακού δωδεκαθέου, οι άνθρωποι της εποχής του Ομήρου, αποκαλούν τον θάνατο ως δίδυμο αδελφό του απαθούς Ολύμπιου θεού, του Ύπνου, Ύπνω και θανάτω διδυμάοσιν185. Αποτελούσε για τον ομηρικό άνθρωπο ύψιστη παρηγορία η δοξασία πως ο θάνατος ήταν απλώς ένα είδος διαφορετικού ύπνου, δίχως οδύνες, προβλήματα και άλγη. Με αυτήν την παρομοίωση φανερώνεται πίστη στην αθανασία της ψυχής, ότι δηλαδή ο άνθρωπος πεθαίνει κατά το υλικό στοιχείο και όχι κατά το πνευματικό186.
Βεβαίως η ομηρική άποψη (8ος αι. π. Χ.), η οποία δίνει αξία μόνο στην παρούσα επίγεια ζωή και δεν ενδιαφέρεται για όποια άλλη πνευματική ζωή, χαρακτηρίζει τον θάνατο ως ύψιστο κακό το οποίο στερεί της χαρές και τις απολαύσεις της ζωής από τον άνθρωπο. Αποδέχεται το δισυπόστατο του ανθρώπου, ψυχή και σώμα, και θεωρεί πως με τον θάνατο, η ψυχή εξέρχεται από το σώμα και εισέρχεται σε πλήρη εξαθλίωση, στον Άδη όπου κινείται, ως άυλο είδωλο, όπου κι εδώ είναι το εκπληκτικό, οι ψυχές αναμένουν την κρίση των θεών, ώστε να λάβουν αμοιβές εάν ήταν καλοί στην επίγεια ζωή τους ή τιμωρίες εάν ήταν κακοί: αυτό με το αποθνήσκειν ουδείς φοβείται, όστις μη παντάπασιν αλόγιστος τε και άνανδρος εστί, το δε αδικείν φοβείται, πολλών γαρ αδικημάτων γέμοντα ψυχήν εις Άδου αφικέσθαι πάντων έσχατον κακών εστίν187.



2. Φιλοσοφική θεώρηση του θανάτου.

Κατά την αρχαία ελληνική θρησκεία ο «Κάτω Κόσμος» διαιρούνταν σε τρία διαφορετικά στάδια, όπου κατέληγαν οι ψυχές των νεκρών ανάλογα πάντα με τα όσα έπραξαν πάνω στη γη. Το ανώτερο στάδιο αποτελούν τα Ηλύσια Πεδία, όπου βασιλεύουν όλοι οι θνητοί, οι οποίοι διακρίθηκαν για τη σωστή διαχείριση των αρετών τους, κατά την επίγεια ζωή τους. Το μεσαίο στάδιο είναι τα σκοτεινά παλάτια του Άδη, όπου οδηγούνται οι ψυχές των νεκρών, που αν και διέθεταν προσόντα και πλούσια χαρίσματα από τους θεούς, εντ